اخبار

نوشتن ردیف در موسیقی ایرانی 

علینقی خان در این موقع  با ابراهیم آژنگ که رئیس یکی از دسته های موزیک بود و ویولن هم خوب میزد و کلاس در منزلش دائر کرده بود آشنائی داشت. مطلب را با او در میان گذارد. ابراهیم خان هم خیلی علاقه داشت که ردیف یکی از استادان معاصر خود را بنویسد و به شاگردانش درس بدهد. با هم قرار گذاردند که نزد میرزا عبدالله بروند.کلاس آواز سنتی در تهران

وزیری گفت: به اتفاق ابراهیم خان به منزل میرزا عبدالله رفتیم و خدمت استاد رسیده و نشستیم. من منظور خود را بیان کردم و یکی از دوستان استاد که پیرمردی بود، بسیار تعجب کرد که مگر چنین چیزی ممکن است! میرزا عبدالله با کمال رأفت و مهربانی که اخلاق جبلی او بود، بسیار خشنود شد ولی تردید داشت که شاید این کار عملی نباشد.

من گفتم امتحان بفرمایید. استاد گفت بسیار خوب، تار را برداشت و شور بالا دسته را آغاز کرد. جمله به جمله می نواخت و من می نوشتم تا در حدود یک صفحه نوشته شد. من از میرزا خواهش کردم که اگر اجازه بفرمائید این کار را مرتباً هفته ای دو روز ادامه دهیم.
بهترین کلاس آواز در اصفهان
گفت بسیار خوب است اما حالا معلوم نیست این که شما نوشته اید همان باشد که من زده ام.

من تار را برداشتم و نوشته های خود را عیناً نواختم و چون به تار خوب آشنا بودم و مضراب ها را هم  یادداشت کرده بودم، حتی چپ و راست ها را هم همانطور که استاد زده بود، نواختم. وقتی صفحه به پایان رسید میرزاعبدالله و بیان الممالک که در جلسه حضور داشت پسندیدند و بسیار تحسین کردند و قرار شد دنباله این کار گرفته شود.

ضمناً میرزاعبدالله از من پرسید که منظور شما از نوشتن ردیف چیست؟

گفتم مقصود این است که آثار شما باقی بماند و اگر موجباتش فراهم شد به نام خود شما به چاپ برسد و همه استفاده کنند. میرزاعبدالله چون مرد نیک فطرت و بی حسادتی بود کاملا قبول کرد و با طیب خاطر مقصود مرا به انجام رسانید، در صورتیکه می دانستم استادان دیگر، این اخلاق و رویه را نداشتند. آموزش آواز آنلاین

وزیری گفت چند روز به اتفاق ابراهیم خان می رفتیم ولی وقتی او دید این کار برای من که سازم تار است راحت تر است دیگر نیامد و قرار شد من هر چه مینویسم و پاکنویس می کنم به او هم بدهم که برای ویولن انتقال بدهد و به شاگردانش بیاموزد. به هر حال این کار حدود یک سال و نیم طول کشید و من تمام ردیف هفت دستگاه میرزا عبدالله را با این ترتیب نوشتم. نوت این ردیف ها به خط همان وقت وزیری در کتابچه ای پاکنویس شده و هم اکنون دستگاه چهارگاه آن موجود است که بنا به خواهش این جانب در کتابخانه هنرستان موسیقی ملی می باشد و اخیرا ًموسی معروفی که مشغول تنظیم و تحریر ردیف قدماست تا انشالله به چاپ برسد از آن استفاده می کنند. سایر قسمت ها هرچه گشتیم پیدا نشد. وزیری می گوید وقتی به اروپا رفت در اثر بی مبالاتی و بی سرپرستی ممکن است از بین رفته باشد.

پس از اینکه ردیف میرزاعبدالله به پایان رسید علینقی خان به خدمت آقاحسینقلی رفت و گفت من ردیف برادرتان را نوشته ام و حالا خدمت شما آمده ام.

آقاحسینقلی می گوید: نتیجه این کار چیست؟ علینقی خان شرح می دهد که آثار شما محفوظ می ماند. آقاحسینقلی می گوید: بسیار خوب اما چه فایده ای برای من دارد؟

مقصود نگارنده از ذکر این مطلب، طرز فکر هنرمندان گذشته است!

به هر حال قرار می شود علینقی خان ردیف را بنویسد. وزیری می گفت نوشتن این ردیف برخلاف اولی آدابی داشت زیرا من باید اینقدر انتظار بکشم تا تمام شاگردان بروند. آن وقت هم میرزا خیلی کم حوصله بود. کمی که می زد و من چند خطی می نوشتم، می گفت امروز بس است. در حقیقت مثل این بود که مشق می دهد و با اینکه چند ماهی این کار را دنبال کردم ولی بعد دیدم آقاحسینقلی خان شاگردان بسیار خوبی دارد که ردیف او را بی کم و کاست به خوبی اجرا می کنند. مانند ارفع الممالک -باصرالدوله- یحیی خان و قوام الدوله ای و فخام الدوله. با محمدرضاخان سالارمعظم که او هم یکی از شاگردان خوب میرزا و با من هم دوست صمیمی بود، موضوع را در میان نهادم و قرار گذاردم بقیه ردیف را او بزند و من بنویسم و این کار را هم به پایان رساندیم و در این ضمن برای اینکه عملا هم ردیف میرزاعبدالله را کار کنم، نزد منتظم الحکما رفتم که بهترین شاگرد میرزاعبدالله بود و یک دوره شفاهاً تمام ردیف را با او نواختم.

 

منبع : کتاب "دستور جدید تار و سه تار" نوشته کلنل علینقی خان وزیری

سرنوشت موزه‌ی موسیقی چه می‌شود؟

هفدهم خرداد عوارض ناشی از ابتلا به ویروس کرونا موجب فوت علی مرادخانی مدیر و موسس موزه موسیقی و معاون هنری سابق وزارت ارشاد شد. کلاس آموزش آواز سنتی در تهران

طبیعتا پس از درگذشت زنده‌یاد مرادخانی باید مدیر تازه‌ای برای موزه موسیقی انتخاب می‌شد، هرچند هیئت‌امنای موزه خیلی زود جلساتی را برای تعیین تکلیف این موزه مهم برگزار کردند، اما نتیجه این جلسات چیزی نیست که رضایت اهالی موسیقی و فعالان این عرصه را  جلب کند. آن‌طور که در رسانه‌ها آمده، لطیف روحانی جایگزین زنده‌یاد مرادخانی شده است. بنا بر این نیست که بگوییم مدیر موزه صرفا باید از میان هنرمندان انتخاب شود، اما طبیعتا نگاهی به اساس‌نامه موزه نشان می‌دهد که چرا انتخاب انجام‌شده از دید هنرمندان و منتقدان موسیقی که دل در گرو این موزه مهم دارند، با انتقاد روبه‌روست. آموزش آواز آنلاین

آن‌طور که در اساس‌نامه موزه موسیقی آمده، مدیرعامل موزه از سوی هیأت امنا انتخاب و منصوب می‌شود. در واقع در تبصره 2 این اساسنامه آمده است: «چنانچه تشکیل جلسه هیئت امنا جهت انتخاب مدیرعامل برابر تبصره 2 ماده 16 باشد، درخواست تشکیل جلسه از طرف ریاست هیأت مدیره به هیأت امنا منعکس می‌گردد.» این جلسات حداقل با حضور 5 نفر از اعضا رسمیت پیدا می‌کند. زنده‌یاد علی مرادخانی، محمدمهدی عسگرپور، مرتضی کاظمی، محمد سریر و داوود گنجه‌ای از اعضای هیأت مدیره موزه موسیقی و محمدرضا جوادی یگانه معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، سیدمحمد بهشتی، مرتضی کاظمی، محمد سریر، حسن ریاحی، محمدمهدی عسگرپور و علی مرادخانی هیأت امنای موزه موسیقی هستند.

بر اساس مفاد اساس‌نامه هیأت امنا عالی‌ترین مرجع تصمیم‌گیری و سیاستگذاری موزه هستند و هرگونه تغییر در ترکیب و پذیرش عضو جدید (اعم از شخص حقیقی یا حقوقی) یا کناره‌گیری هر یک از اعضای هیأت مدیره در صورت تصویب به اتفاق آرای هیئت امنا امکانپذیر است. هیئت امنا هم گروهی 7 نفره هستند که برای دوره‌های 5 ساله انتخاب و مدیر موزه را تعیین می‌کنند. در این هیئت معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، مدیرعامل موزه موسیقی، دو نفر از هنرمندان یا اساتید مجرب در زمینه موسیقی ایران به پیشنهاد هیئت مدیره، انتخاب یک نفر از مدیران آگاه هنری و فرهنگی آشنا به امور موزه‌داری از هیأت مدیره، یک نفر از اساتید موسیقی و آشنا به امور مرتبط با موزه موسیقی از خانه موسیقی و انتخاب یک نفر متخصص در امور موسیقی و آگاه به امور موزه‌داری از خانه هنرمندان حضور دارند و با انجام بررسی و رسیدن به یک اجماع مدیرعامل موزه موسیقی از بین هیأت امنا انتخاب و منصوب می‌شود. بهترین کلاس آواز در اصفهان

لطیف روحانی که حالا به‌عنوان مدیر موزه معرفی شده با شرایطی بر خلاف آنچه بیان شد، انتخاب شده است. طبق شنیده‌ها او انتخاب پیروز حناچی شهردار تهران بوده و در واقع پس از حضور آقای شهردار به‌عنوان مدیر معرفی شده است، این انتخاب خلاف اساس‌نامه موزه موسیقی بوده و نکته مهم‌تر این است که فردی را بدون هیچ آشنایی با مدیریت هنری و بخصوص هنر موسیقی به مدیریت یک موزه مهم گماشته است. روحانی که سال 98 به عنوان معاون فرهنگی و پشتیبانی اداره کل حوزه شهرداری تهران انتخاب شده، شاید مدیر خوبی هم باشد اما نه برای موزه موسیقی که جایگاهی کاملا هنری و تخصصی دارد و حضور فردی آشنا با موسیقی را می‌طلبد.

محمدرضا درویشی آهنگساز و پژوهشگر موسیقی و پیشکسوت موسیقی اقوام ایران هم که دوستی قدیمی با مرحوم مرادخانی داشت، در گفت‌وگو با روزنامه ایران به این انتخاب واکنش نشان داده و از آن انتقاد کرده است. او به صراحت گفته برای مدیریت موزه افراد دیگری کاندیدا بوده‌اند که آشنایی خوبی با این مکان و همچنین هنر موسیقی داشته‌اند اما یک انتخاب و انتصاب بی‌معنا باز هم جای خود را به انتخاب یک فرد شایسته این جایگاه داده است.
از طرف دیگر حضور چهار موزیسین شناخته‌شده داود گنجه‌ای، حمیدرضا نوربخش، محمد سریر و حسن ریاحی در هیئت مدیره نکته مهمی است و این سوال را ایجاد می‌کند که چطور محمد بهشتی و مرتضی کاظمی در هیئت امنا توانسته‌اند رضایت چهار موزیسین را برای نادیده گرفتن اساس‌نامه موزه جلب کنند و آنها را همراه نظر خود کنند؟ آیا هیئت مدیره موزه موسیقی هم باید مانند مدیران خانه موسیقی که اغلب این نام‌ها سابقه‌اش را دارند، رفتار کند؟‌قرار نیست لااقل هنرمندان دلخوش باشند یک جا همه چیز طبق قانون پیش می‌رود؟ و از همه مهم‌تر آیا این موزیسین‌ها توقع دارند هنرمندان به این فکر نکنند که حتما وعده و وعیدی در کار بوده و پشت پرده این انتصاب اتفاقاتی غیر عادی دارد؟

سرنوشت موزه‌ی موسیقی

از طرف دیگر در نظرات منتقدان آنچه بسیار مورد تاکید است، اهمیت آشنایی مدیر این موزه با موسیقی است. آنچه به زعم همه مرادخانی هم نسبت به آن اشراف داشته و سرنوشت موزه، هنر موسیقی و هنرمندان این عرصه بخش مهمی از کار نه، که زندگی روزمره‌اش بوده است. همین تاکیدها نشان می‌دهد مدیر موزه باید کسی باشد که موسیقی در زندگی روزمره‌اش نقش و جایگاهی پررنگ و اساسی داشته باشد و به حضورش در این مکان به‌عنوان یک پست مدیریتی معمولی که دیر یا زود آن را به دیگری وامی‌گذارد، نگاه نکند.

شاید هم الان برای قضاوت لطیف روحانی زود باشد اما اگر بنا باشد اساس‌نامه موزه به راحتی نادیده گرفته شود و آنطور که شنیده‌ها می‌گویند وعده‌های شهردار محترم تهران موزه را از داشتن یک مدیر لایق بر اساس قوانین این مکان دور کند، می‌توان منتظر دیگر قانون‌شکنی‌ها و اتفاقات نامبارک هم برای موزه بود، اتفاقاتی که اصولا از بالا رفتن یک خشت کج شروع شده و تا ثریا کج می‌روند!

نوازندگی، هنری پرمخاطره

اصولاً حرکات تکراری می توانند سبب آسیب عضلات، تاندون ها (زردپی ها - رشته هایی که عضله را به استخوان می چسبانند)، لیگامان ها (رباط ها - رشته هایی که بین دو قطعه استخوانی کشیده شده اند) و نیز مفاصل شوند. در هنگام نوازندگی نیز، خصوصاً دست ها، درگیر حرکات تکراری می شوند و ممکن است آسیب ببینند. مدت هاست که مشکلات طبی نوازندگان مورد توجه قرار گرفته است، به طوری که در سال 1887 یک مورد درد عضلانی در یک پیانیست تشریح شد. در سال 1989 در ایالات متحده ی آمریکا هفده کلینیک تخصصی برای درمان نوازندگان وجود داشت و در حال حاضر چندین ژورنال فقط در این زمینه فعالیت دارند. بهترین کلاس آواز در غرب تهران

متأسفانه، با توجه به مدارک موجود، تا سال گذشته تحقیقی روی نوازندگان ایرانی صورت نگرفته بود و از شیوع مشکلات فوق الذکر در نوازندگان ایرانی اطلاعی نداشتیم. در سال مزبور، تحقیقی که به راهنمایی تنی چند از استادان بخش طب فیزیکی و توانبخشی دانشگاه شیراز (دکتر کاظمی، دکتر قوانینی و دکتر جزایری) و توسط اینجانب انجام گرفت، نشان داد که شیوع آسیب های مزبور در هنرجویان غیرحرفه ای دف و سه تار معادل نوازندگان حرفه ای کشورهای غربی است و یک علت مهم آن، عدم آگاهی نوازندگان نسبت به مسایل طبی نواختن عنوان شد. لذا تصمیم گرفتم تا مطالبی، هر چند کلی و اندک در این زمینه گردآوری کنم تا شاید مرهمی باشد بر آلام این هنرمندان.

آموزش آواز آنلاین
مشکلات طبی نوازندگان

این مشکلات را به چهار گروه تقسیم کرده، هر گروه را مختصراً بررسی می کنیم:

الف: آسیب های ناشی از استفاده ی بیش از حد یا OI

ب: فشار بر اعصاب یا شبکه های عصبی

ج: دیس تونی موضعی

د: استرس روانی
استاد آموزش آواز در اصفهان

الف: آسیب های ناشی از استفاده ی بیش از حد (OI)

همانطور که از نام آن پیداست، به علت استفاده افراطی از عضلات (تمرین شدید) به وجود می آیند. این ضایعات را در ورزشکاران، بانوان خانه دار و هر شخصی که کارهای تکراری را به صورتی غیرعلمی انجام می دهد مشاهده می کنیم.

صاحبنظران، سه عامل ژنتیک، تکنیک نوازندگی و شدت تمرین را مهمترین عوامل بروز OI می دانند. از علائم و نشانه های این ضایعه می توان به درد، ضعف عضلانی، کاهش توان کنترل روی حرکات دقیق و سریع و احساس تورم اشاره کرد. معمولاً در اوایل، این علایم فقط با نواختن ظاهر می شوند و بعد از بین می روند.
 

ب: درگیری اعصاب

سبب ایجاد درد، کاهش حس، کاهش قدرت عضلانی یا احساس گزگز و مورمور می شوند.
 

ج: دیس تونی موضعی

عبارت است از انقباض همزمان در عضلات موافق و مخالف یک حرکت، معمولاً به صورت ناهماهنگی هنگام نواختن تظاهر می یابد. مثلاً هنگام اجرای قطعه، انگشتان دست دچار حرکات غیرارادی می شوند.


د: فشار روانی (استرس)

می تواند بر تمام جنبه های روحی و فیزیکی نوازنده تأثیر بگذارد.

 

متأسفانه آسیب های ذکر شده شایع هستند، ولی می توانیم با رعایت اصول علمی از بروز آن ها جلوگیری کنیم یا به محض بروز، درمانش کنیم.

 

تمهیدات پیشنهادی برای کاهش ضایعات ناشی از نوازندگی

1. اطلاعات خود را در زمینه ی ساز تخصصی تان و آسیب های ناشی از آن بالا ببرید.

2. تکنیک خود را بررسی کنید: از حداقل نیروی لازم برای نوازندگی استفاده کنید. وضعیت بدنی مناسبی داشته باشید، مفاصل خود را حتی المقدور در انتهای دامنه حرکتی قرار ندهید، خود را شُل بگیرید.

3. ابتدا خود را گرم کنید: ورزشکاران هیچگاه بدون نرمش و کشش عضلانی کافی وارد میدان نمی شوند، نوازنده نیز باید چنین باشد. باید به این نکته ایمان داشته باشید که نوازندگی بدون گرم کردن و کشش عضلانی، سبب آسیب پذیری شما خواهد شد.

4. در حین تمرین، بارها استراحت کنید و تمرینات کششی را تکرار کنید. به یاد داشته باشید که حرکات مکرر سبب می شوند عضله در دفع مواد زاید دچار مشکل شده، در دراز مدت آسیب ببیند. لذا حتی از یک لحظه فرصت هم برای استراحت دادن به عضلات خود استفاده کنید. اکثر مؤلفین معتقد هستند که به ازا هر 25 دقیقه تمرین، پنج دقیقه استراحت لازم است.

5. اگر می توانید، از نگهدارنده ی ساز (مثلاً در مورد کلارینت، ابوآ و ویلن) استفاده کنید.

6. با پزشک صاحب نظر مشورت کنید. تمام صاحب نظران می دانند که جمله ی «باید تمرین خود را برای مدتی، کم یا قطع کنید» به مذاق نوازندگان خوشایند نیست. متأسفانه، برخی مربیان با عقایدی نظیر «این درد اهمیتی ندارد» یا «هر که را فیل باید جور هندوستان کشد»، باعث تشدید دردسر نوازنده می شوند. برخی نوازندگان هم از مراجعه به پزشک و شنیدن «شما مشکلی دارید باید تمرین خود را کاهش دهید یا قطع کنید » وحشت دارند. باید به خاطر داشت که قطع موقتی تمرین از قطع همیشگی آن بهتر است.

7. به سایر فعالیت های خودنیز توجه کنید. غیر از نوازندگی، برخی فعالیت های دیگر هم می توانند سبب ایجاد یا تشدید مشکلات نوازندگان شوند. برای مثال می توان به کارهای خانه، استفاده از کامپیوتر، برخی ورزش ها (وقتی به صورت غیرعلمی انجام شوند) اشاره کرد.

8. به ساز خود دقت کنید. آیا سازتان برای شما بزرگ است؟ آیا به دست گرفتن آن راحت است یا باید وضعیت های «عجیب و غریب» به خود بگیرید و بنوازید؟ اگر ساز جدیدی خریده اید، مخصوصاً اگر بزرگتر از ساز قبلی شماست، باید به تدریج به آن عادت کنید و قبل از عادت کردن به آن، به هیچ عنوان تمرین شدید نکنید.

9. تقویت عضلات. شکی نیست که عضلات قوی، دیرتر و کمتر از عضلات ضعیف تر آسیب می بینند، ولی به خاطر داشته باشید که، اگر در حال حاضر درد دارید، «نباید» در این ورزش ها شرکت کنید، زیرا ممکن است آسیب شما را تشدید کنند. تقویت عضلات، چه در ورزش، چه در سایر امور، امری بسیار ظریف و حساس است، چرا که اگر تمرین، شدیدتر از حد معمول باشد، آسیب عضلانی را به دنبال خواهد داشت و اگر شدت آن کافی نباشد، نتیجه خوبی حاصل نمی شود. لذا باید حتماً از صحت تمرینات خود مطمئن شوید.

همانطور که گفته شد، تحقیق چندانی روی سازهای ایرانی صورت نگرفته است. لذا دقیقاً نمی دانیم کدام عضلات مثلاً در سه تار، سنتور یا دف، بیشتر آسیب می بینند تا در هنرجویان تازه کار دقیقاً روی آن عضلات کار کنیم و از آسیب دیدگی آنها جلوگیری کنیم، ولی به هر حال با توجه به مشابهت برخی سازها به سازهای غربی و در نظر داشتن اصول طب فیزیکی، می توان برای هر فرد، برنامه درمانی ویژه ای ترتیب داد.