شب یلدا ، دانستنی هایی جالب در مورد جشن یلدا

شب یلدا ، دانستنی هایی جالب در مورد جشن یلدا

شب یلدا که زمین آماده تاج گذاری زمستان می شود، شبی است که از مدت ها پیش هیاهویی در کوچه و بازار به راه می اندازد و مردم برای تدارک این جشن باستانی آماده می شوند. به پاس جشن یلدا، بساط شادی در خانه ها برپا می شود و از دل یلدا می توان شاهد تمام خوشی ها بود.
رهسپار کردن پاییز، پس از گذراندن طولانی ترین شب سال، جشن یلدا را به نمادی از امید به روشنایی و گذشتن از سیاهی بدل می کند و نیاکان ما این آیین زیبا را برای ما به یادگار گذاشته اند تا بهانه ایی باشد برای درکنار هم جمع شدن و قدر یکدیگر و قدر لحظه ها را دانستن.
همراه بخش گردشگری هتل یار دانستنی های جشن شب یلدا را بدانید و به پیشواز این جشن سرشار از شادی بروید. کلاس آموزش آواز سنتی

در شب یلدا چه اتفاق نجومی رخ می دهد؟

در شبی که یلدا می خوانیمش، خورشید در بیشترین فاصله با مدار سماوی قرار می گیرد و همین اتفاق باعث می شود طولانی ترین شب سال رخ دهد. البته این  طولانی بودن تنها یک دقیقه با دیگر شب ها تفاوت دارد.
در شب یلدا، خورشید در بیشترین فاصله با مدار سماوی قرار می گیرد

طولانی ترین و کوتاه ترین شب یلدا در ایران

همانطور که می دانید طول شب ها به موقعیت جغرافیایی منطقه بستگی دارد و جالب است که بدانید طولانی ترین شب یلدا مربوط به ماکو ( در شمال غربی ایران) است که 14/5 ساعت است و کوتاه ترین شب یلدا برای چابهار ( در جنوب شرقی ایران ) است که 13/5 ساعت است.

شب یلدا از دیدی تاریخی

شب یلدا و برپایی آیین جشن یلدا، از رسوم کهن ایرانیان بوده است و شواهد حاکی از آن است که جشن شب یلدا از زمان داریوش یکم ( از سال 502 قبل از میلاد) در تقویم رسمی ایرانیان باستان ثبت شده است.
جالب است بدانید جشن باستانی شب یلدا، از سال 1388 در فهرست میراث معنوی کشور قرار گرفته است. باشد که پاسداران این فرهنگ دیرین و حافظان این آیین باشکوه باشیم.
 
بخش ویژه شب یلدا: حضرت حافظ

از واجبات همیشگی سفره یلدا و جشن یلدا دیوان حافظ بوده است. از گذشته های دور، از اصلی ترین رسوم جشن یلدا حافظ خوانی و گرفتن فال حافظ بوده که دوست داران حافظ به واسطه آن احوال آینده خود را جویا می شدند.
آهنگ زیبا شب یلدا
خوشمزه های ویژه جشن شب یلدا

شب یلدا، از جمله معدود شب هایی است که اعضای خانواده ها دور یکدیگر جمع می شوند برای خلق خاطراتی به یاد ماندنی که یکی از رسوم ویژه شب یلدا، غذا ها و سایر خوراکی های شب یلدا است که با هم مرور می کنیم.
 
غذاهای مخصوص شب یلدا

هر شهر و فرهنگی غذای ویژه ای را برای جشن شب یلدا در نظر می گیرند. سبزی پلو با ماهی، انارپلو، زرشک پلو، کلم پلوی شیرازی و ... همه و همه رنگ ویژه ای به این شب می دهند و لذت با هم بودن را چندین برابر می کنند.

 
آجیل شب یلدا

آجیل شب یلدا یکی از خوشمزه ترین و البته پرطرفدار ترین عناصر این شب است. این آجیلِ مخصوص ترکیبی از انواع آجیل و خشکبار است.

 
میوه ها و سبزی های رنگارنگ

هندوانه:  این میوه جز نماد های اصلی یلدا است و تداعی کننده گرمای تابستان در دل زمستان است.

انار:  انار و دانه های درخشانش نیز از عناصر جدایی ناپذیر یلدا محسوب می شوند که باتوجه به خواص انار و ویتامین c موجود در آن باعث افزایش انرژی و شادابی آدمی نیز می شود.

چغندر:  یکی از رسوم گذشته تا به امروز پختن چغندر و استفاده آن به شکل لبو در تزئینات سفره یلدا است که نمادی از برکت و روزی است.


مراسم جشن شب یلدا از زبان علی اکبر دهخدا


علی‌اکبر دهخدا مراسم شب یلدا را این‌گونه توصیف می کند:
شب چله بلندترین شب سال است که ایرانیان آن را از دیرباز مبارک می‌دانستند. در این شب ایرانیان با گردآمدن دور آتش، رقص و پای کوبی یلدا را جشن می‌گرفتند. آنگاه سفره‌ای فراخ و گشاده می‌گسترانیدند که روی آن آتشدان، عطردان و خوراکی‌های گوناگون از جمله خوراکی‌های فصلی و خوردنی‌های غیر نوشیدنی مانند نان، شیرینی، حلوا و گوشت قربانی بود.

چرا شب یلدا، جشنی عزیز و یادگاری ارزشمند است؟؟

شب یلدا تنها بخاطر طولانی تر شدن فاصله زمانی غروب آفتاب 30 آذر تا طلوع آفتاب اول ماه دی برگزار نمی گردد؛ بلکه معانی و مفاهیم فراوانی دارد. در یلدا، این جشن باستانی، آغاز طولان تر شدن روزها را جشن می گیریم که به ما یاد آور می شود که حتی طولانی ترین شب سال هم به صبح می انجامد و لحظات تاریک تا ابد باقی نمی مانند.
جشن شب یلدا، در حقیقت نمادی از امید به فردا و آینده روشن است که در کنار هم می توانیم قدر لحظه ها را بیشتر بدانیم و با در کنار هم بودن برای لحظاتی هم شده از دغدغه های روزمره زندگی دور شویم و در کنار عزیزان مان لحظاتی سرشار از شادی را سپری کنیم.
 
و در پایان...

هتل یار یلدایی سرشار از شادی را برای شما آرزو دارد و در این روزها که کم تر فرصت باهم بودن پیش می آید، آرزوی دیگر ما گذراندن اوقاتی خوش در کنار عزیزانتان است.

از اینجایی که من هستم، تمام خوشی ها پیدا ست و اینجا جایی نیست جز جشن شب یلدا... و شما نیز برای ما از آداب و رسوم مخصوص شهر خود در این شب و حال هوای یلدایی خود برای ما بگویید.

کلاس آموزش آواز آنلاین

تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا

تاریخچه و آداب و رسوم شب یلدا

نزدیک به چند هزار سال است که آخرین شب پاییز یعنی شب یلدا که تاریک ترین و درازترین شب سال است توسط ایرانیان جشن گرفته می شود و آیین ها و رسومات مختلفی در این شب به یاد ماندنی در کنار هم سپری می کنند ، شب زیبایی که در شهرهای مختلف ایران آداب و رسومی دارد.

آداب و رسوم خاص شب یلدا از گذشته تا به امروز

یکی از مهم ترین شب های ایران باستان شب یلدا می باشد که از دیرباز تا به امروز مورد توجه و اهمیت ایرانیان واقع شده است جشن ها و شب نشینی هایی که در این شب توسط مردم در اقصی نقاط کشور برگزار می شود یک سنت دیرینه محسوب می شود که تا امروز نیز نه تنها از ارزش آن چیزی کم نشده است بلکه جایگاه بسیار ویژه ای در نزد ایرانیان پیدا کرده است.

آداب و رسوم کشور ما در شب یلدا متفاوت تر از سایر کشور ها می باشد امروز ما قصد داریم هر آنچه که مربوط به این شب عزیز و خاص است در بخش فرهنگ و هنر نمناک برای شما کاربران عزیز بازگو کنیم.

شب یلدا بلندترین شب سال که به زمان مابین غروب آفتاب از تاریخ 30 آذر یعنی آخرین روز پاییز تا طلوع آفتاب 1 دی ماه یعنی نخستین روز زمستان مربوط می شود مصادف با انقلاب زمستانی در نیمکره شمالی می باشد به همین علت از آن تاریخ به بعد طول شب کوتاه تر و طول روز بیشتر می شود.

علت نامگذاری شب یلدا

یلدا برگرفته از یک واژه سُریانی می باشد که به تولد و زایش معنی شده است. سریانی زبان رایج مسیحی ها بوده است که از تحقیق و بررسی در کتب تاریخی واژه نامه ها کسب شده است دانشمند بزرگ و تقویم شناس ابوریحان بیرونی با نام میلاد اکبر از شب یلدا یاد می کند و آن را میلاد خورشید دانسته است.

واژه یلدا به طور دقیق مشخص نیست که چطور و چه زمانی به زبان فارسی ورود کرده است این گونه از تاریخ بر آمده است که مسیحیان اولیه که در روم زندگی می کردند دچار سختی های فراوانی بودند در همان حال عده ای از آنها تصمیم به مهاجرت به ایران می کنند و به خاطر نزدیک بودن فرهنگ ها این واژه سریانی به زبان فارسی راه پیدا می کند.

مروری بر تاریخچه شب یلدا

همانطور که می دانید تاریخچه و پیشینه یلدا به زمانهای بسیار گذشته برمیگردد ولی مشخص نیست قدمت دقیق آن به چه زمانی تعلق دارد بسیاری از باستان شناسان هفت هزار سال پیش را برای تاریخ شب یلدا مطرح کرده اند. ظروف سفالی دوران قبل از تاریخ را به استناد گرفته اند چرا که نقوش حیوانی ماه های ایرانی همچون عقرب و قوچ داخل این ظرف ها هک شده اند البته ناگفته نماند نقوش کشفیات باستان شناسی و کتیبه ها نادرند ولی باستان شناسان بر این باورند که تا 7000 سال پیش نیز میتوان آیین مربوط به شب یلدا را رصد کرد.

با تمام این تفاسیر چیزی که به عنوان شب یلدا به رسمیت شناخته شده است به 500 سال پیش از میلاد برمیگردد و تاریخ وارد شدن آن به تقویم رسمی ایرانیان باستان به زمان داریوش یکم مربوط می شود تقویمی که شامل گاه شماری مصری ها و بابلی ها است.

عادات و آیین مرسوم ایرانیان در شب یلدا

دانستیم که آخرین شب پاییز که دراز ترین و تاریک ترین شب سال محسوب می شود با نام شب یلدا جایگاه ویژه ای در میان ایرانیان کسب کرده است و مردم ایران تا سپیده دم با انواع و اقسام برنامه های مفرح در کنار یکدیگر این شب دراز را به خوشی سپری می کنند تا تاریکی و سردی و اندوه غیبت خورشید روحشان را تضعیف نکرده و با آسمانی روشن به رختخواب رفته به راحتی استراحت کنند.

طبق سنت های دیرینه در آیین کهن در اولین روز دی ماه شاهان ایرانی تاج و تخت شاهی را زمین گذاشته و با لباسی سپید به سمت صحرایی می رفته و بر روی فرش سفید می نشستند و نگهبانان و دربانان کاخ شاهی و همه خدمتکاران و برده ها در سطح شهر آزاد شده و مثل دیگران زندگی می کردند و همگی چه رئیس و چه پادشاه و چه مردم عادی به طور یکسان و در یک جایگاه بودند. البته ناگفته نماند صحت و سقم این گفته ثابت نشده که شاید تنها افسانه ای بیش نباشد.

جشن یلدا امروزه توسط ایرانیان با شب نشینی اقوام و خانواده در کنار یکدیگر برگزار می شود بدین گونه که اعضای خانواده در این شب مهم گردهم آمده و افراد مسن خانواده شروع به تعریف کردن قصه های کهن می کند که خوردن هندوانه ، آجیل و انار و شیرینی و میوه های مختلف از جنبه های نمادین این شب عزیز می باشد اغلب این میوه ها دانه های زیادی دارند و به نوعی جادوی سرایتی به شمار می روند که انسان ها با توسل به برکت پردانه بودن آن ها نیروی باروری را در خود نیز افزایش می دهند و هندوانه و انار را به خاطر سرخی رنگ شان نمایندگی از خورشید در شب تصور می کنند.

آهنگ زیبا شب یلدا

با آداب و رسوم شب یلدا آشنا شوید

از آیین های رایج و معروف و مرسوم شب یلدا می توان به آتش روشن کردن،قصه گویی ریش سفیدان و بزرگان،خوردن تنقلات و تفآلی بر حافظ اشاره کرد.

آتش روشن کردن در یلدا

از آنجایی که آتش روشن کردن در دیدگاه گذشتگان نماد روشنی و خورشید بود و همچنین بعضی ها آن را برای رفع تاریکی و نحسی اهریمن میشناختند از این رو برای فراری دادن تاریکی ها و قوای اهریمن آتش روشن می کردند تا محفلی گرم در کنار یکدیگر ایجاد کنند.

قصه خوانی و مثل گویی در شب یلدا

در شب یلدا خانواده ها دور هم جمع می شوند و به شعرخوانی ها و داستان خوانی بزرگ تر ها و پیرتر ها گوش فرا می دهند.قصه هایی غیر واقعی و کوچک که قهرمان های آن پریان و دیوها و جانوران هستند و مطمئنا شنیدنش برای هر کودکی خوشایند و جذاب می باشد.

و بسته به فرهنگ هر شهر یا استانی قصه های مربوط به خودشان نقل میشود به عنوان مثال قصه حسین کرد شبستری در میان آذربایجانی ها و داستان های شاهنامه در بین خراسانی ها رایج می باشد.

فال حافظ و شاهنامه خوانی در شب یلدا

شاهنامه خوانی و فال حافظ در شب های یلدا یکی دیگر از سرگرمی های ایرانیان می باشد و از دیرباز مرسوم بوده است چنانچه برای تفآل زدن به حافظ مخاطب مورد نظر نیت می کند و بزرگ مجلس که قرار است قال بگیرد از او می خواهد این جمله را با خود تکرار کند:ای حافظ شیرازی، تو کاشف هر رازی، من طالب یک فالم، بر من نظر اندازی…

و سپس دیوان را باز کرده و غزل بالای سمت راست را خوانده چراکه جواب تفآل می باشد اگر با وسط غزل مواجه شدند فال باید از ابتدای غزل یعنی صفحه پشت خوانده شود.پس از اینکه غزل خوانده شد آن را تفسیر می کنند .چنانچه فال با محتوای مثبت از آب در آمد یعنی فال خوب است اما اگر منفی بود یعنی بد است البته نا گفته نماند تمامی غزلیات حافظ محتوایی روحیه بخش و عاشقانه دارند.

و همچنین شاهنامه خوانی جزء جدایی ناپذیرترین برنامه های شب یلدا می باشد که از دیرباز رایج می بوده است شاهنامه ها اگر با شیوه نقالی خوانده شود جذابیتش صد چندان می شود . شانس بزرگی هست که در خانواده تان چنین شخصی را داشته باشید.

چیدمان سفره شب یلدا

چیدن سفره شب یلدا با انواع خوراکی ها و تنقلات یکی از آیین های این شب بیادماندنی می باشد که شامل آجیل های مخصوص و میوه هایی همچون انار و هندوانه و دیگر تنقلات داخل آن قرار می دهند.جالب است بدانید در دوران گذشته سفره ای با اسم میَزد پهن می شده است و از میوه های خاص خشک و تر و آجیل و یا به اصطلاح زرتشتیان لُرک در سفره استفاده میشده است که یکی از اجزای اصلی سفره می باشد و در حقیقت ولیمه این جشن به شمار می رود.از سایر اجزا می توان به عطردان،آتشدان،بخوردارن و بَرسَم اشاره کرد.بَرسَم ابزاری برای دعا خوانی می باشد که از فلز نقره و برنج و یا شاخه گیاهی خاص درست می شود.

میوه های مخصوص شب یلدا

اصلی ترین میوه شب یلدا انار می باشد چرا که گذشتگان آن را مایه برکت و باروری می دانستند و این تفسیر را بخاطر دانه های زیاد آن مطرح کردند و همچنین رنگ قرمزی که دارد نماد خورشید و شادی است.در حقیقت خوردن و وجود انار در سفره شب یلدا به علت اعتقاد به تاثیر جادوی سرایتی آن بوده است به طوری که با خوردن انار و توسل کردن به آن نیروی باروری و برکت را در خود بالا می بردند.

قداست میوه انار از دوران بسیار قدیمی برای همه ثابت شده است و حتی دارای جایگاه ویژه ای در میان ادیان بزرگ جهان داشت چراکه در افسانه ها و اساطیر هم نام آن ذکر شده است.انار در دین زرتشتی از مقدسات محسوب می شود و از درختان مینوی است و جالب است بدانید در مراسم دینی زرتشتیان از شاخه ها و میوه آن بکار می رود.

و اما هندوانه هم همانند انار یکی از خاص ترین میوه های شب یلدا است ولی سوالی که اینجا مطرح است این است که اول سرما خوردن هندوانه کمی عجیب نیست؟باید بدانید همانطور که هندوانه یک میوه تابستانی است بنابر این علاوه بر رنگ سرخش یادآور حرارت و گرمای تابستان و همچنین نماد خورشید می باشد.

البته از سایر میوه ها و مرکبات همچون پرتقال،سیب،خرمالو،گلابی و یا حتی کدو تنبل و لبو هم می توان استفاده کرد.

آجیل ها و تنقلات خوشمزه شب یلدا

آجیل و تنقلات مخصوص از جمله مغز پسته ،بادام،گردو،فندق و در کنار آن توت و انجیر خشک یکی از گزینه های مهم تر از شام در شب یلدا می باشد.همانطور که می دانید نگهداری طولانی مدت میوه ها در گذشته راحت نبود برای همین برای مصرف و نگهداری بسیاری از میوه ها اقدام به خشک کردن آن ها می کردند.

غیر از مواردی که در متن فوق ذکر شد از گندم ،تخمه هندوانه ،نخود برشته و شاهدانه نیز در شب یلدا می توان مصرف کرد.

جالب است بدانید امروزه از خوراکی ها و تنقلات دیگر از جمله پشمک یا باسلق نیز در سفره شب یلدا بکار می رود.

 آهنگ زیبا شب یلدا

مهارت های ساختن و نواختن ساز تاس (طاس)

مهارت های ساختن و نواختن ساز تاس (طاس)

طاس  یا تاس، سازی کوبه ای و اصالتا کردی است و این قوم بر مهارت های ساختن و نواختن ساز تاس تسلط بسیار خوبی دارد. کاربرد این ساز عمدتا در موسیقی عرفانی درویشان و عارفان مناطق غربی ایران می باشد. به طوری که در خانقاه های کردستان محبوبیت بسیاری دارد و بخش مهمی از مراسم عرفانی را تشکیل می دهد.

کاسه این ساز عمدتا از جنس فلز مس است. روی کاسه پوست گاو یا گوسفند به صورت نازکی کشیده می شود تا صدا را به خوبی منعکس کند. نوازنده تاس با چوب یا نوعی تسمه چرمی یا لاستیکی بر روی کاسه می‌کوبد تا صدای آن خارج شود.

به طور کلی ساز مکمل تاس، دوطبله یا دف است. از این ساز در خانقاه ها در زمان ذکر و قیام استفاده می شود، اما در موارد کمی با دهل و دوزله نیز هم صدا می شود. نغمه های ساز تاس عبارتند از: حیران، گریان، فتاح پاشایی، لبلان، زنگی زنگی، سه‌جار، شلان.

تاریخ مهارت های ساختن و نواختن ساز تاس

این ساز یکی از سازهای باستانی محسوب می شود اما مستندات دقیقی از تاریخچه اش در دسترس نیست. آن چه محققین حوزه موسیقی در زمینه  تاریخچه ساز تاس حدس می زنند، نشان می دهد این ساز در ابتدا برای مراسم بومی و جشن ها استفاده می شده است. پس از مدتی، کاربرد اطلاع رسانی پیدا کرده و در روستاها برای مطلع نمودن مردم از خبر خاصی استفاده می شده است. پس از آن به مرور وارد خانقاه ها شده و در مراسم مذهبی-عرفانی مورد استفاده قرار گرفته است. برد صدای تاس طولانی است. از این رو برای نواختن در اجتماع مردم مناسب می باشد.
آموزش آواز سنتی
شرق شناس دانمارکی به نام آرتور، معتقد است ساز تاس در زبان پهلوی همان طاس یا طاسه زبان فارسی است. این ساز شباهت زیادی به کوس یا تیمپانی یا تمبال دارد.

بیشترین استفاده از ساز تاس، در منطقه کردستان ایران و عراق است. نمونه های تغییر یافته آن در ترکیه نیز دیده می شود. گونه های دیگری از ساز تاس در سایر مناطق ایران وجود دارند که به ندرت نواخته می شوند. نواختن این ساز هنوز هم در هند متداول است .

تاس ساز مقدسی برای عرفا و درویشان محسوب می شود. مراسم خانقاهی و عرفانی در مناطق کردستان با ذکر نام پروردگار و پیامبر مسلمانان شروع می شود و سپس با دف ‌نوازی ادامه می یابد. در ادامه مراسم به مرور شور و حال شدت می یابد و ذکر به مرحله «قیام» می‌رسد. در همین مرحله، می توان شاهد مهارت های نواختن ساز تاس بود که همراه با دف‌ نوازی شدت می گیرد و تا پایان مراسم ادامه می‌یابد.
مهارت های نواختن ساز تاس

مهارت های نواختن ساز تاس (طاس)

این ساز برای جمع شدن و حرکت و پیاده شدن، آهنگ منحصر به فردی دارد. در اغلب موارد، نواختن ساز تاس همانند اجرای چند میزان دو ضربی می باشد. صدای این ساز وقتی از فاصله نسبتا دور شنیده می شود بسیار رسا و واضح است. از این رو به آن، ساز رزمی عشایری می گویند و در اشعار نظامی نیز بارها به تاس اشاره شده است. تاس صدایی بسیار تیز و خشک دارد.

در بین مردم ایران، مهارت های ساختن و نواختن ساز تاس همچنان حفظ شده است و مانند سنتی دیرین به نسل های بعدی منتقل می گردد. آواز سنتی

مهارت های ساختن ساز تاس و ساختار آن

بدنه این ساز از دو کاسه فلزی تشکیل شده است. بر روی بدنه پوستی از حیوانات کشیده می شود. سپس مضراب‌هایی از جنس چوب یا چرم ضخیم اما مقاوم و ظریف ساخته می شوند تا کار نواختن ساز آغاز شود. این مضراب ها باید بسیار مقاوم اما ظریف باشند تا در هنگام نواختن نشکنند یا پاره نشوند. در واقع در ساز تاس، ساخت مضراب از اهمیت زیادی برخوردار است.

نوع دیگری از ساز تاس وجود دارد که بر خلاف نوع اول بدون پوست و کاملا فلزی می باشد. این نوع در ابعاد گوناگون و برای مصارف متفاوت ساخته می‌شود.

تاس را می توان با بدنه‌ای از جنس چوب توخالی هم ساخت. البته نوع چوب بهتر است از درخت گردو باشد تا مقاومت بالایی داشته باشد. در بعضی از مناطق روستایی ساز مکمل و همراه تاس، دوزله یا سرنا هستند. این نوع از تاس بسیار کمیاب بوده و فقط در موارد خاص استفاده می شود.
نوازندگان بنام این ساز
نوازنده تاس
امجد ابراهیمی، نوازنده تاس

امجد ابراهیمی یکی از معروف ترین نوازندگان ساز تاس است. متاسفانه اساتید این ساز، از عرفا و دراویش خانقاهی ناشناخته هستند که چون در پی نام و شهرت نیستند، امکان معرفی آنها در اینجا وجود ندارد.

کلاس آموزش آواز سنتی در غرب تهران

معرفی تحریر در آواز سنتی ایرانی

تحریر در آواز سنتی ایرانی

تحریر در آواز سنتی ایرانی صدایی آهنگین است که با همراهی ماهیچه ‌های موجود در حنجره خواننده مکررا قطع و وصل می گردد. در اصطلاحات موسیقی به آن، چهچهه یا چهچه نیز می گویند. علت استفاده از این اصطلاح، شباهت آن به صدای پرندگان خوش صدا، مخصوصا بلبل است.

صدای برآمده از تحریر در حنجره پایین‌تر از حلق ایجاد می شود. به طوری که به علت متفاوت بودن ساختار حنجره خواننده های گوناگون، تحریرها با یکدیگر متفاوت هستند. از این رو، تحریر را می توان الهام گرفت اما عینا نمی توان اجرا نمود.

تحریر در آواز سنتی ایرانی بر روی واکه ‌های بلند اجرا می گردد. ممکن است متن شعر دارای واژه‌ هایی همانند “آ” نباشد. بنابراین خواننده به دلخواه صدای «آ» یا «ها» یا «آی» را شبیه سازی نموده و به سمت خارج حلق می فرستد. به اضافه نمودن صداها و واژه‌ها خارج از متن آواز، ترنم می گویند. مخرج صدا در انتهای دهان یا نزدیک به حلق می باشد. به همین علت، روی صدای «آ» در تحریرها تمرکز ویژه ای می شود.

نحوه اجرای تحریر در آواز سنتی ایرانی

در زمان ایجاد تحریر توسط خواننده، به هیچ وجه معنای شعر نباید تغییر کند. این که مفهوم شعر به واسطه افراط در تحریر دستمایه تغییر شود، بر روی فهم و درک مخاطب از مضمون شعر تاثیر می گذارد.

بنابراین، تحریر در آواز سنتی ایرانی فقط بر روی کلماتی اعمال می‌شود که به روشنی ادا شوند. اجرای تحریر بر روی هجاهای میانی کلمات کاملا اشتباه است و باعث گمراهی شنونده می شود. از این رو اساتید موسیقی و آواز معتقدند تحریر روی هجاهای طولانی و نت‌هایی با کشش بالا انجام گردد. بنابراین در پایان هر مصراع از شعر باید تحریر استفاده شود.
آموزش آواز سنتی
تحریر به نوعی نشان دادن توانایی‌های خواننده در همراهی با موسیقی است. به طوری که تحریر در میان خوانندگان صفتی برای آواز آن ها محسوب می گردد. مثلا استاد حسین طاهرزاده و میرزا حبیب اصفهانی به تحریرهای لطیف و غنی معروف هستند.

تحریر در آواز سنتی ایرانی امری کیفی اما دارای معیار است. به طور مثال طولانی بودن زمان تحریر دلیلی بر صحیح بودن آواز و تسلط خواننده نیست. ممکن است در یک آواز، تحریر به صورت بم یا تودماغی اجرا شود.

تحریر بخشی از ویژگی های انحصاری هنر موسیقی ایران است. بداهه خوانی نیز در تحریر بسیار رایج است و این موضوع یکی از شگفتی های آواز سنتی ایران می باشد. بنابراین، تحریر باعث شده است هنر آواز غیر قابل پیش بینی و خلق الساعه باشد.

دسته بندی انواع تحریر در آواز سنتی ایرانی

سه نمونه تحریر دوتایی وجود دارد:

    تحریر دوتایی ساکن،
    تحریر دوتایی بالارونده، و
    تحریر دوتایی پایین ‌رونده.

از سوی دیگر، از بالا به پایین نمونه نت‌نویسی ‌شده، تحریر چکشی، مقطّع، زیر و رو و بلبلی دسته بندی بعدی انواع تحریر هستند.

تحریر در آواز سنتی ایرانی بر اساس تعداد نت‌های آن نیز دسته بندی می شوند. به طور مثال تحریر تکی، دوتایی، سه‌تایی و غیره از انواع آن می باشد. همچنین تحریرها به لحاظ کیفیت صدا اشکال مختلفی به شرح زیر دارند:

    تحریرهای بلبلی، لَنگ یا مقطّع، ساکن، زیر و رو، یک در میان، چکشی، رفت و برگشت، فراز و نشیب، فرازین یا بالارونده، فرودین یا پایین‌ رونده یا نشیب، فواره‌ای، مسلسل، پرشی، گسسته و پیوسته، طاق و جفت، دو به دو، سه به دو، یک به سه، دو به سه، دو تا یکی، سه تا یکی، یک دو یک، یک دو به یک، مخفی، بده بستان.

در دسته بندی دیگر تحریر در آواز سنتی ایرانی، از نظر طول به دو گروه کوتاه و بلند تقسیم می گردند. در واقع، تحریرهای کوتاه بر روی هجای پایانی یکی از واژه ‌های شعر اجرا می گردند. تحریرهای بلند به صورت کاملا مستقل از شعر بوده و در فا نخست، میانه یا پایانی اجرای یک گوشه اعمال می شوند. به طور کلی زمانی که برای تحریرهای بلند اختصاص داده می شود بیشتر از تحریرهای کوتاه است.

اهمیت تحریر در آواز سنتی ایرانی

اساتید آواز معتقدند اجرای صحیح فنون تحریر و درک مناسب از محل اجرای آن، جزئی از تکنیک صحیح خواندن در موسیقی سنتی ایران است. به طوری که بسیاری تحریر را صفت اصلی یا ویژگی کلیدی آواز ایرانی می دانند.

تاریخچه پیدایش تحریر ایرانی

اما اینکه خاستگاه تحریر کجا بوده است و زمان پیدایش آن کی می باشد، مشخص نیست. پیدایش این تکنیک در ابهام است اما پیش بینی می شود خاستگاه آن فلات ایران بوده ‌است.

تحریر در آواز سنتی ایرانی، در موسیقی آذربایجان نیز شنیده می شود. همچنین در موسیقی سایر نقاط که تحت تأثیر موسیقی ایران شکل گرفته یا رشد یافته اند تحریر دیده می شود. بنابراین در آواز سنتی کشورهایی مانند عراق، سوریه، ترکیه، افغانستان و هند نیز تکنیک تحریر ایرانی دیده می شود.

با شنیدن ابتدایی ترین آوازهای ایرانی در صد سال قبل، تنوع و تفاوت زیادی در تحریرهای خوانندگان به چشم می خورد. به طوری که شیوه گوش دادن به صدای ضبط شده برای حل مشکلات تحریر به شیوه ای مرسوم برای خوانندگان تبدیل شد. سید حسین طاهرزاده اولین شخصی بود که به این شیوه اشکالات تحریر خود را با دستگاه فونوگراف گوش می کرد و اصلاح می نمود.

تحریر در آواز سنتی ایرانی بهترین راهکار برای گردش ملودیک است. این تکنیک راهی برای ارائه و سپس درهم آمیختن نغمه ها محسوب می شود تا به طرز لطیفی به گوش شنونده برسد. هرجا که ملودی به خواننده زمان کافی برای اجرای نغمه با كلام ندهد، تحریر به کمک می آید.

قدرت و قابلیت خواننده به وسیله ی تحریرهای بداهه و ابداعی اش مشخص می شود. هر خواننده می تواند تحریرهای منحصر به خود را داشته باشد. هوش موسیقایی، خلاقیت، ساختار حنجره و بعضی توانایی های فیزیکی بر روی تحریر موثر هستند. تحریر در آواز سنتی ایرانی، رنگ آواز محسوب می شود.
معروف ترین خوانندگانی که تحریرهای خاص اجرا کرده اند

خوانندگان زیر به واسطه اجرای تحریر در آواز سنتی ایرانی شهرت بسیار یافته اند:

    قمرالملوك وزیری، نكیسا، دماوندی، تاج اصفهانی، محمودی خوانساری، طاهرزاده، ادیب خوانساری، اقبال آذر، ایرج، گلپایگانی، ظلی، سلیمان امیرقاسمی، علیرضا افتخاری، روح انگیز، شجریان، بنان و غیره.

شنیدن تحریر ایرانی

برای آن که بیشتر با این ویژگی موسیقی ایرانی آشنا شوید، در زیر به معرفی آلبومی می پردازیم که در آن، ضمن اجرای آواز سنتی ایرانی نمونه هایی از انواع تحریر ایرانی را به اجرا گذاشته اند:

البته، برای آشنایی با این ویژگی موسیقی ایرانی، لازم نیست که فقط به دنبال آلبومی با نام “تحریر ایرانی” باشیم. هر آوازی که چهچهه دارد، تحریری را به اجرا گذاشته است که حتما قبلا مشابه آن را شنیده اید.

کلاس آموزش آواز سنتی در غرب تهران

آشنایی با مهارت های سنتی ساختن و نواختن ساز سه تار

آشنایی با مهارت های سنتی ساختن و نواختن ساز سه تار

ساز سه تار یک ساز زهی ایرانی است که با نوک انگشتان دست راست نواخته می شود. نوای آن لطیف و تا حدی غمگین است. عموما، مردم غرب آسیا، این ساز را می نواختند. برخی از نوازندگان، از جمله عرفا، این ساز را “اوتار” می نامند. در زبان فارسی، سه تار به معنی سازی است که سه سیم دارد. آواز سنتی

ساز سه تار، یکی از آلات موسیقی، از خانواده ساز تنبور است اما امروزه این ساز، به تار نزدیک تر است. اغلب نوازندگان تار، با نواختن سه تار هم آشنایی دارند. این ساز زهی از چوب (معمولا چوب درخت گردو و توت) ساخته می شود.

تاریخ ساختن و نواختن ساز سه تار در ایران

قدمت نمونه های اولیه این ساز، به دهه ۱۸۰۰ برمی گردد. شواهدی مبنی بر وجود سازی از خانواده سه تار وجود دارد که متعلق به ظرف سفالی کشف شده در شوش است و قدمت آن به ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی گردد. یکی از قدیمی ترین نمونه های به جا مانده این ساز، سه تار ناصرالدین شاه است.

در دوره میرزا علی اکبر خان فراهانی و پسرانش، یعنی اواخر دوره قاجار، نوازندگان، با ساز سه تار هم مانند تار، ردیف موسیقی ایرانی را می نواختند. از آن زمان، این ساز، روند پیشرفت و توسعه را ادامه داد و امروزه، مانند تار، برای خود، جایگاه مستقلی در موسیقی سنتی ایرانی کسب کرده است.

این ساز زهی یکی از آلات موسیقی ملی ایران است و از آنجا که به هیچ گروه قومی یا منطقه خاصی تعلق ندارد، نمی توان آن را به عنوان یک ساز شهری در نظر گرفت. نوازندگان، این ساز را به خاطر زهی بودنش، با مضراب می نوازند.
آموزش آواز سنتی
ساز سه تار با ویژگی های منحصر به فردش همیشه علاقمندان به هنر، شاعران، عاشقان، صوفی ها و عرفای بسیاری را به خود جذب کرده است. آنها سه تار را در مراسم معنوی خود می نواختند.

مهارت های نواختن ساز سه تار

برای نواختن سه تار، نوازنده روی زمین یا روی صندلی می نشینند، کاسه ساز را به صورت مایل و با زاویه ۴۵ درجه روی ران راست خود قرار می دهد و انگشتان دست چپش را روی دستان ها (در امتداد دسته سه تار پیچیده شده اند) حرکت می دهد و با انگشتان دست راست، سیم ها را می نوازد.

نوازندگان معمولا تنها از انگشت اشاره، انگشت میانی، انگشت حلقه و در برخی موارد انگشت کوچک دست چپ، برای نواختن استفاده می کنند اما برخی اساتید نوازنده ساز سه تار، از انگشت شست هم، در قسمت دستان استفاده می کنند. هنگام نواختن سه تار، با ضربه زدن با مضراب، در نزدیکی خرک، می توان صدا را کمی زمخت تر کرد.

ساختن ساز سه تار

در ساخت سه تار، سازنده، بدنه را با چوب (معمولا چوب گردو، توت و افرا) می سازد. صفحه را با چوب توت، دسته را با چوب گردو و سیم ها را با فلز (برنز و استیل) می سازند. برای تزئین دسته، شیطانک و سیم گیر، از استخوان استفاده می کنند.

ساز سه تار از دو قسمت کاسه و دسته تشکیل شده است. خرک، روی صفحه قرار دارد و سیم گیر در انتهای کاسه قرار دارد به گونه ای که اگر ساز روی زمین باشد، سیم گیر با زمین در تماس خواهد بود. در انتهای دسته، پنجه قرار دارد که محل قرار گرفتن گوشی ها است (این قسمت برای کوک کردن ساز است). برخلاف تار، سه تار جعبه گوشی ندارد و گوشی ها، روی سرپنجه (سر ساز)، قرار گرفته اند.

اجزای ساز سه تار

اینجا، بخش های مختلف این ساز زهی ایرانی را به شما معرفی می کنیم:

    جعبه رزونانس (کاسه رزونانس): این کاسه، جزئی از بدنه ساز است که از چوب درخت توت ساخته می شود.
    دسته: از چوب گردو ساخته شده و شامل روی دسته و پرده های ساز است.
    صفحه: چوب توت نازکی است که روی کاسه رزونانس را می پوشاند و خرک روی آن قرار می گیرد (عامل اصلی خوش صدایی سه تار، صفحه است).
    سوراخ های روی صفحه: سازندگان، این سوراخ ها را برای تنظیم صدای ساز ایجاد می کنند.
    سرپنجه (سر ساز): بخشی از پنجه است که گوشی های ساز را نگه می دارد.
    گوشی: این بخش، انتهای سیم ها را نگه می دارد. نوازندگان با چرخاندن این گوشی ها، ساز را کوک می کنند. معمولا از چوب گردو ساخته شده اند.
    پرده: از روده گوسفند درست می شود. سازندگان، برای تعیین مکان نت ها، پرده را روی دسته می پیچند.
    خرک: از چوب ساخته شده و سیم ها از آن عبور می کنند.
    شیطانک: از استخوان ساخته شده و سیم ها از آن عبور می کنند.
    سیم گیر: سازندگان، آن را در انتهای کاسه رزونانس قرار می دهند. انتهای سیم ها را نگه می دارد. از شاخ قوچ، چوب شمشاد جنگلی یا چوب فوفل ساخته می شود.
    سیم: سه تار، چهار سیم فلزی دارد که با ضربه ناخن، به ارتعاش درمی آید.
    شیارها: در سطوح کناری دسته قرار می گیرد و فقط در زمان بستن پرده ها از آن استفاده می شود.

سیم مشتاق

علی رغم نام این ساز، که گویی سازی با سه سیم ساخته می شود، سه تار کنونی، چهار سیم دارد. در حقیقت، این ساز، در گذشته سه سیم داشته و به همین دلیل است که نام آن به سه تار مشهور شده است. بعدها عارفی به نام مشتاق علی شاه، بین سیم های دوم و سوم، سیم دیگری اضافه کرد که اکنون، سه تار، چهار سیم دارد. این سیم به عنوان واخوان یا مشتاق شناخته می شود.

مشهورترین نوازندگان ایرانی سه تار

چندین نوازنده شناخته شده برای ساز سه تار در موسیقی ایرانی وجود دارند. اینجا، چند تن از مشهورترین آنها را معرفی می کنیم:

نوازندگان پیشین این ساز زهی ایرانی

میرزا عبدالله، درویش خان، عبدالحسن صبا، نورعلی برومند، ارسلان درگاهی، یوسف فروتن، سعید هرمزی، داریوش صفوت، احمد عبادی، پرویز مشکاتیان، داریوش طلایی، محمدرضا لطفی

نوازندگان کنونی ساز سه تار

کیهان کلهر، حسین علیزاده، مجید درخشانی، محسن نامجو، بهداد بابایی، بهراد توکلی، کیوان ساکت

کلاس آموزش آواز سنتی در تهران

Top