اهمیت تئوری موسیقی در چیست ؟

اکثرا افرادی که اقدام به یادگیری موسیقی می کنند ، همواره با این پرسش روبرو می شوند که آیا یادگیری تئوری موسیقی برای آموزش آن ضروری است ؟ آیا می توان بدون آموزش تئوری موسیقی ، نوازنده خوبی شد ؟ چرا باید تئوری موسیقی را بیاموزیم؟ کلاس آواز سنتی در غرب تهران در واقع در حوزه یادگیری و آموزش موسیقی این پرسشها بسیار فراوانند و هنرجویان با علم به دشواری آموزش تئوری موسیقی بیشتر تمایل به نوازندگی دارند تا آنکه دانش موسیقی را بصورت کامل و علمی بیاموزند. در پاسخ می توان آموزش موسیقی را به یک سفر تشبیه کرد و مبانی تئوری موسیقی را به نقشه سفر آن . همانقدر که با در دست داشتن نقشه سفر ، دقیق و با برنامه به مقصد خود می رسید با یادگیری تئوری موسیقی نیز به همان اندازه در یادگیری موسیقی زمان و انرژی خود را ذخیره کرده و صرف پرورش استعداد و پیشرفت خود خواهید کرد و در نهایت موسیقی را بطور کاملا علمی و با لذتی وافر فرا گرفته و تجریه خواهید کرد. بدین ترتیب می توان گفت تئوری موسیقی مهمترین بخش نوازندگی و سازندگی آن است و بدون یادگیری تئوری موسیقی ، روح آگاهی و خلاقیت در ساخت موسیقی در نوازنده هرگز دمیده نخواهد شد. وبسایت نت به نت ، در سرفصلهای مختلف این مقاله شما را با اهمیت یادگیری تئوری موسیقی آشنا ساخته ودر برنامه های آموزشی جامع خود مبانی تئوری موسیقی را بصورت گام به گام در اختیار شما هنرجو و هنردوستان گرامی قرار خواهد داد.
 
تئوری موسیقی چیست ؟

تئوری موسیقی به بیان ساده مجموعه ای از اصول و قواعد و اصطلاحاتی است که شناخت آن ها به رمزگشایی زبان موسیقی کمک کرده و رعایت مبانی آن به سازنده یا نوازنده موسیقی در درک عمیق و خلق آثار کمک شایانی می کند . تئوری موسیقی تمامی قواعد و نشانه های موسیقایی از الفبای موسیقی و شناخت نت ها ، ریتم ، فواصل ، میزان ها تا پرده های موسیقی و ... را در بر می گیرد و نقش آنها در کیفیت و کمیت آهنگ را تعریف و تعیین می کند. تئوری موسیقی از شاخه های تخصصی رشته موسیقی است و اهمیت آن در حدی است که نظریه پردازان تئوری موسیقی یا تئوریسین های موسیقی جایگاه ویژه ای در علم موسیقی دارند. امروزه با رشد تکنولوژی و پدید آمدن نرم افزارهای موسیقی ، ساخت موسیقی بطور غیر اصولی نیز رشد فزاینده ای یافته است که  حاصل عدم درک اصولی موسیقی و مفاهیم آن است و بطور قطع ادامه این روند ضربه های جبران ناپذیری به هنر موسیقی خواهد زد چرا که در این روند کیفیت و اصول تولید موسیقی بر پایه تئوری موسیقی قربانی کمیت تولید آثار غیر اصولی خواهد شد . در وبسایت نت به نت ، چکیده ی سالها تجربه ی آموزش اصولی موسیقی برپایه مبانی تئوری موسیقی و تاکید بر میزان اهمیت تئوری موسیقی بر کیفیت آثار ، در بسته تخصصی آموزش تئوری موسیقی در دسترسی هنرجویان مستعد و علاقه مند قرار می گیرد .
 برای ثبت نام کلاس آواز آنلاین کلیک کنید.
چرا باید تئوری موسیقی بیاموزیم ؟ 

اکنون که به پاسخ این سوال که چرا باید تئوری موسیقی بیاموزیم ؛ رسیده ایم و دریافته ایم که چرا تئوری موسیقی مهمترین بخش نوازندگی است ، نگاهی اجمالی به مفهوم موسیقی و ساختار کلی آن در قالب مبانی تئوری موسیقی می اندازیم .  موزیک یا موسیقی هنری است که از ترکیب صدا و سکوت که بر پایه ریتم و ملودی ساخته شده است . پیشینیان ، مانند ارسطو و فلاسفه اسلامی موسیقی را از شاخه ریاضی دانسته اند اما از آنجا که ذات موسیقی بر پایه احساس و ذوق سازنده و نوازنده آن بیان می شود و مانند ریاضی مسلم نیست امروزه موسیقی را از شاخه هنر می دانند. نخستین آواهای موسیقیایی نظیر صدای جویبارها و پرندگان از دل طبیعت به گوش انسان رسیده است بنابراین موسیقی امر ذاتی و فطری است و در نهاد تمامی انسانها در تمام فرهنگها ریشه ایی عمیق و دیرینه دارد و زندگی بدون موسیقی برای بشر ممکن نیست .  پس طبیعی است که بگوییم میل به یادگیری موسیقی و نواختن آن از دیرگاه همواره در نهان انسان بوده است.

موسیقی در تاریخ

با همه این توصیفات باید گفت یادگیری موسیقی همانند یادگیری زبانی دیگر برای انسان است که آموزش قواعد و قوانین زبان جدید برای اشرف یافتن به آن امری کاملا ضروری است . در حقیقت اصول زبان موسیقی که قواعد و نحوه اجرای آن را در بر میگیرد تئوری موسیقی نام دارد و اهمیت تئوری موسیقی همانند اهمیت گرامر و دستور زبان در شناخت ساختار و زوایای آن است . اهمیت این تئوری در آنجاست که تئوری موسیقی الفبای موسیقی تا ساختن آهنگ در موسیقی را در برمی گیرد و با دانستن آن نوازنده به درک اصولی موسیقی رسیده و قدرت ذهنی خلق آثار موسیقیایی را بر اساس مبانی تئوری موسیقی به دست آورده و طبق آن به ساختن و نواختن می پردازد . به این ترتیب به زبان ساده می توان گفت تئوری موسیقی مهمترین بخش نوازندگی است چرا که یادگیری تئوری موسیقی ، گامی موثر در رمزگشائی زبان موسیقی است و دانش موسیقی را در ذهن او می پروراند و به او در درک موسیقی بر پایه دانش آن کمک شایانی کرده و ساخت و تنظیم آهنگ بر مبنای این دانش برای او بسیار آسان و اصولی می شود .
  آموزشگاه خوانندگی در اصفهان
اهمیت یادگیری تئوری موسیقی در پرورش نوآوری و خلاقیت

یکی از روشن ترین پاسخ ها به این پرسش که چرا باید تئوری موسیقی بیاموزیم این است که دانش اصول و درک قوانینی که در تئوری موسیقی آموخته می شود ، موجب میگردد که هنرجو علاوه بر آموختن بهینه نوازندگی ، به علم سازندگی در موسیقی نیز دست یابد و با تنظیم و ساختن ملودی و قطعات جدید از تک بعدی بودن در این هنر خارج شود . از این نقطه نظر می توان گفت که یادگیری تئوری موسیقی مهمترین بخش نوازندگی نیز هست چرا که نوازنده را از مرحله اجرا به سطوح بالاتر دانش موسیقی هدایت کرده و او را به یک موسیقیدان تبدیل می کند که توانایی آن را دارد که با قرار دادن اصول و قواعد تئوریایی موسیقی ، خلاقیت خود در پدید آوردن آثار موسیقیایی جدید ماندگار کرده و به ثبت برساند .

درک قوانین موسیقی با یادگیری تئوری موسیقی

در بخش قبل گفتیم که تئوری موسیقی مهمترین بخش نوازندگی است . فراگیری تئوری موسیقی و اشراف یافتن بر آن برای موسیقیدان مفهوم کلی یادگیری خط و زبان موسیقی را در بر دارد . موسیقیدانان و همچنین نوازندگان در هر کجای جهان که باشند ، برای ایفای نقش خود به عنوان یک متخصص در عرصه موسیقی می بایست به یادگیری تئوری موسیقی بپردازند تا بتواند بر قواعد این خط و زبان تسلط کامل پیدا کرده و  گامی موثر در جهت یافتن ارتباط صحیح و اصولی با جهان موسیقی و مخاطب آن بردارند و آن را همچون میراثی ارزشمند همانند لوح های پیشینیان به آیندگان خود انتقال دهند . بدون دانش موسیقی خلق اثری اینچنین جاودان امکان پذیر نیست. مولفه های اصلی در مبانی تئوری موسیقی قوانین علم خوانش و نگارش الفبای موسیقی یعنی نت ، گام ، ریتم ، فواصل ، میزان ها را در بر میگیرد که هر یک نقشی اساسی در حفظ انسجام و پیوند میان آواها در یک قطعه موسیقی را برعهده دارند و خلق کردن این پیوند برعهده سازنده یا نوازنده ای است که دانش ایجاد آن را داشته باشد.

نقش تئوری موسیقی در سهولت خلق و اجرای آثار موسیقیایی

اگر موسیقی را به چیزی مانند رانندگی تشبیه کنیم و مبانی تئوری موسیقی را به قوانین آن ، به راحتی در می یابیم که یادگیری تئوری موسیقی در سهولت بکار گیری ابزار و خوانش علم آن چقدر حائز اهمیت است . اگر چه یادگیری و رعایت قوانین و اصول رانندگی مستلزم دقت است و در ابتدای کار اندکی پیچیده به نظر می رسد اما بطور محسوس موجب سهولت کار رانندگی در طی مسیر می گردد. یادگیری تئوری موسیقی نیز به همین نحو گرچه ممکن است در ابتدا با پیچیدگیهایی همراه بوده و کمی چالش برانگیز به نظر برسد اما در نهایت موجب تسریع روند اجرا و سهولت در بکارگیری موسیقی می گردد. افزایش میزان درک تئوریایی موسیقی و مفاهیم و اصطلاحات آن به همان میزان موجب سهولت بکارگیری ابزارهای تولید و اجرای یک آهنگ می شود . در نهایت باید گفت یادگیری تئوری موسیقی موجب پیوند موثر میان موسیقیدانان می گردد چرا که آنها را قادر به تحلیل آثار نموده و باعث می شود با زبان مشترک موسیقی با یکدیگر ارتباط برقرا کنند . اکنون با برشمردن نکاتی که در اهمیت تئوری موسیقی بیان شد ( که قطره ای از دریای آن است ) می توان گفت یادگیری تئوری موسیقی برای نوازندگان و سازندگان موسیقی که میخواهند در این عرصه فعالیت حرفه ای داشته باشند امری ضروری است که به نگارش و خوانش آثار موسیقیایی با کیفیت بر اساس اصول و قوانین کمک می کند .

کاربرد سلفژ در موسیقی چیست؟

سلفژ (Solfège) یک مفهوم موسیقیایی ـ ادراکی با ریشه‌ی فرانسوی، به معنای سرایش است و بیان کننده‌ی شیوه‌ی خوانش آوایی مجموعه‌ای پی‌در‌پی از نت‌های نوشتاری‌ست که با صدای حنجره در گام‌های مختلف ادا می‌شود. کلاس آموزش آواز سنتی در تهران به الفبای سلفژ، سیلاب‌سلو یا سولافاسیلاب می‌گویند که معادل خوانش هفت تک نت «دو ـ ر ـ می ـ فا ـ سل ـ لا ـ سی» در فرکانس‌های مختلف صوتی‌ست. در سلفژ به ‌جز گام یا فرکانس نت، به ارزش زمانی یا میزان کشیدگی در بیان نت نیز توجه می‌شود که به آن وزن، ریتم صدا یا ضرب‌آهنگ می‌گویند. ریتم، موزون کننده‌ی نوای موسیقی‌ست.

در مبحث آموزشی سلفژ با سه مفهوم مجزا مواجه می‌‌شویم؛ کانتاتی یا صداخوانی که همان بیان آوایی نت‌ها در فرکانس صحیح است، پارلاتی یا وزن‌خوانی که معادل اعمال ریتم و کشیدگی منظم در اجرای نت-هاست و نهایتا دیکته‌ی موسیقی که هنرجو در آن پس از تمرین و تسلط بر دو مورد دیگر، به توانایی نوشتن الفبای موسیقی در قالب آن‌چه که می‌شنود دست پیدا می‌کند. مهارت دیکته‌نویسی به موسیقیدانان کمک می‌کند تا افکار و ملودی‌هایی را که در ذهنشان شکل می‌گیرد برای فرار از فراموشی به نوشتار تبدیل کنند.
 
سلفژ، ابزار تقویت مهارت شنیداری

سلفژ روش آموزش تئوریک آوازخوانی‌ست که به عنوان یک درس مهم و پیش‌نیاز در تمامی مراکز آموزشی موسیقی دنیا تدریس می‌شود. علاوه بر این، در سلفژ مهارت شنیداری هنرجو به گونه‌ای تربیت می-شود که بتواند آن‌چه را که در قالب نت می‌بیند، بدون آن‌که صدایی شنیده باشد یا به‌وسیله‌ی ساز اجرا کرده باشد، با صدای حنجره به درستی تقلید کند یا بالعکس، آن‌چه را که می‌شنود به شکل نت بر روی کاغذ ترسیم نماید.

سلفژ بواسطه‌ی تقویت مهارت شنیداری به موزیسین، اعم از خواننده یا نوازنده، این امکان را می‌دهد که لحظه‌ی فراز و فرود فرکانس‌ها، تناوب‌‌ها و فواصل میان نت‌ها را که پایه‌ی تشکیل ملودی‌ست شناسایی کند و به درک عمیق‌تری از روند شکل‌گیری آکورد و ساختار آهنگ برسد. او در سطوح بالاتر نیز، در جایگاه یک آهنگساز، خواهد توانست تنظیمات بهتری را در ساخت ملودی ارائه دهد. بنابراین به‌طور کلی می‌توان گفت یادگیری سلفژ نه تنها هنر خوانندگی، که دانش و مهارت موسیقی را در تمامی ابعاد و زیرشاخه‌ها بهبود می بخشد.
آموزش سلفژ در اصفهان
در کلاس‌های درس سلفژ علاوه بر مبانی موسیقی که شامل نت‌خوانی و ریتم‌خوانی است، هنرجو به شیوه‌های متفاوت با فرکانس یا زیر و بمی صدا در گامی که برایش تعریف می‌شود آشنا می‌گردد. در یکی از روش‌ها صدا به وسیله‌ی یک ساز که عمدتا پیانو است به هنرجو داده می‌شود و او پس از شنیدن فرکانس صدا آن را در ذهن تجزیه و تحلیل کرده، با استفاده از تارهای صوتی خود آن فرکانس را در نت معین تقلید می‌نماید. این تمرین می‌تواند از نواختن دو نتِ کنار هم بر صفحه‌ی پیانو و تقلید صدای آن‌ها با مصوت اوو، حتی بدون شناسایی نام نت، شروع شود.

 سلفژ، روش بنیادین درک پایه‌ای و اصولی علم موسیقی‌ست. در هنر خوانندگی هنرمندی که سلفژ می-داند در ملودی‌ها فالش نمی‌شنود. او حین گام زدن یا آکورد گرفتن نوازندگان، به‌راحتی می‌تواند نت را پیدا کند و منطبق بر آن با حفظ ریتم بخواند. سلفژ پایه ای ترین مباحث تئوری موسیقی است که در موسیقی کودک نیز به کودکان آموزش داده می شود.
 
روش‌های تقویت سلفژ

بنا بر آن‌چه پیشتر گفته شد در کلاس‌ها و کتب آموزشی از روش‌های مختلفی برای تقویت سلفژ هنرجو استفاده می‌شود که در زیر به سه مورد از آن‌ها اشاره می‌شود؛

1. تقویت ریتم‌خوانی

تقویت ریتم خوانی شامل موارد ذیل می شود:

- تمرین و افزایش تسلط بر ارزش زمانی نت‌ها یا درک میزان کشیدگی نت با توجه نوع کسر میزان و تعداد ضرب مربوط به آن

- شناخت انواع کسر میزان اعم از ساده و ترکیبی در سه حالت دو ضربی، سه ضربی و چهار ضربی

- تمرین نت‌خوانی روی دو کلید سل و فا به منظور افزایش مهارت در تشخیص نوع نت در کلیدهای مختلف همگام با شنیدن صدا در انجام این تمرین‌ها می‌توان از مترونوم کمک گرفت.

ثبت نام کلاس آموزش آنلاین آواز کلیک کنید.

2. خواندن فواصل نت‌ها یا تلفظ نت‌های یک گام در فواصل اجرای تکراریِ یک نت‌ پایه روی ساز

برای انجام این تمرین در مرحله‌ی اول یک گام مشخص انتخاب می‌شود که بهترینِ آن دو ماژور است. سپس تمامی نت‌های این گام شامل «دو ـ ر ـ می ـ فا ـ سل ـ لا ـ سی» به ترتیب، با ساز نواخته و مجددا با صدای حنجره تقلید می‌شود. در مرحله‌ی دوم یک نت، نواخته و شنیده می‌شود و نت بعدیِ آن بدون نواختن تلفظ شده، سپس درستی آن با اجرای همان نت روی ساز تست می‌شود. پس از تسلط بر این مرحله، در قدم‌ بعدی ابتدا یک نتِ پایه انتخاب و روی ساز نواخته و شنیده می‌شود، سپس تمامی نت‌های گام، به ترتیب و در فواصل تکرار اجرای این نت پایه، تلفظ شده و صحت ادای آن‌ها با نواختن نت روی ساز تست می‌شود.

3. درک و حس صداها و آکوردهای مختلف بر مبنای فرکانس

هر نت‌ در هریک از آکوردهای ماژور، مینور، کاسته و افزوده آن‌قدر نواخته و شنیده می‌شود تا صدای نت در هر آکورد برای گوش آشنا شود.

تفاوت سلفژ و صداسازی

در اصطلاح عام در بسیاری از موارد، دو واژه‌ی صداسازی و سلفژ به اشتباه به‌جای یکدیگر به‌کار گرفته می‌شوند اما در واقع، تفاوت اساسی بین این دو وجود دارد. منظور از صداسازی پرورش صداست؛ همان کارهایی که یک خواننده برای تقویت عضلات حنجره‌اش انجام می‌دهد تا آواز پرقدرت‌تر، لطیف‌تر و تحت کنترل‌تری را در گستره و رنج مناسب ارائه دهد. با این توضیح، صداسازی منحصرا مربوط به شاخه‌ی خوانندگی‌ست. این در حالی‌ست که سلفژ، همانطور که شرح داده شد، متد دستیابی به دانش پایه‌ای موسیقی‌ست و یادگیری آن تمامی زیرشاخه‌های این علم را در بر می‌گیرد.

چرا برای یادگیری موسیقی هیچ وقت دیر نیست؟

شاید شما هم جزء آن دسته‌ای هستید که فکر می‌کنند دیگر دیر شده است که بخواهید شروع به یادگیری یک ساز کنید. کلاس آموزش آواز سنتی در تهران در این صورت بهتر است متن زیر را بخوانید و دوباره به این باور خود فکر کنید.

به تازگی دیدگاه افراد درباره‌ی یادگیری موسیقی تغییر کرده است. باور کلیشه‌ای در مورد یادگیری موسیقی این بود که مثلاً آموزش پیانو را باید از کودکی شروع کرد؛ یا مثلاً اینکه اگر در کودکی آموختن درام را شروع نکردید فایده‌ای ندارد که در بزرگسالی به دنبال آن بروید.

طبق داستانی که به تازگی در واشنگتون پست چاپ شده، بزرگسالان دیگر این کلیشه‌ها را کنار گذاشته‌اند. در این داستان که نویسنده‌ی آن تارا بهرام پور است، مثال‌های زیادی از افرادی مطرح شده است که در بزرگسالی به دنبال موسیقی رفته‌اند. چند مثال را در ادامه نقل قول می‌کنیم:

    مارگو تورنینگ در سن ۷۰ سالگی شروع به آموختن درام کرد
    بورلی تسوایبن اولین درس پیانوی خود را در دهه‌ی ۵۰ زندگی خود گرفت
    سوزان شاند اولین ساز خود را که هارپسی کورد بود، در سن ۵۷ سالگی خریداری کرد

می‌پرسید چرا؟ خیلی ساده است، همیشه دوست داشتند به دنبال این سازها بروند.

برای ثبت نام کلاس آواز آنلاین بانوان کلیک کنید.

در این داستان به مشکلات و در واقع چالش‌هایی اشاره شده است که فرد در سنین بالاتر با آن‌ها روبه‌رو می‌شود. از جمله‌ی این مشکلات می‌توان به هماهنگی، حافظه و دید چشم اشاره کرد؛ مشکلاتی که با بالا رفتن سن فرد با آنها دست به گریبان می‌شود. اما یاد گرفتن موسیقی در سنین بالا فقط جنبه‌ی منفی ندارد، نکات مثبتی هم می‌توان برای آن برشمرد. نکته‌ای که معلم‌های موسیقی متوجه شده‌اند این است که بزرگسالان در مقایسه کودکان انگیزه‌ی بیشتر و تمرکز بهتری برای یادگیری دارند؛ مفاهیم را بهتر متوجه می‌شوند و از تجربه‌های زندگی نیز در یادگیری خود بهره‌مند می‌شوند.

بهرام پور در داستان خود از یافته‌های مطالعات روانشناختی و عصب شناختی نیز استفاده کرده و به کتابی از گری مارکوس، استاد دانشگاه نیویورک در رشته‌ی روانشناسی و علوم اعصاب استناد کرده است. گری مارکوس در کتاب خود درباره‌ی یادگیری گیتار در سن ۴۰ سالگی به صراحت می‌گوید که این تفکر که افراد مسن‌تر نمی‌توانند نواختن یک ساز موسیقی جدید را یاد بگیرند، اشتباه و بی پایه و اساس است.

بنابراین، با توجه به مطالبی که گفته شده، سوالی که از شما می‌پرسیم این است: منتظر چه هستید؟ همین حالا شروع کنید و به سراغ ساز مورد علاقه‌تان بروید و به رویای خود جامه‌ی عمل بپوشانید!