اخبار

آشنایی با سبک موسیقی Jazz یا جاز

سبک موسیقی Jazz یکی از ابداعات موسیقی است که در آمریکا شکل گرفت. این سبک موسیقی دارای ویژگی هایی از جمله ندا و پاسخ، بداهه نوازی و استفاده از موسیقی غربی است که ریشه در فرهنگ مردمان کوچه بازاری آمریکا و سیاه پوستان آنجا دارد. در این مقاله می خواهیم به معرفی بیشتر سبک موسیقی Jazz پرداخته و با پیشینه، هنرمندان و ویژگی های آن آشنا شویم.

آشنایی با سبک موسیقی Jazz یا جاز

جاز ژانر موسیقی است که در جوامع آفریقایی-آمریکایی در نیواورلئان از ایالات متحده سرچشمه گرفته است. این سبک موسیقی در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم و از سبک موسیقی بلوز شکل گرفته است. امروزه بسیاری این سبک را به عنوان “موسیقی کلاسیک آمریکا” می شناسنند.

یکی دیگری از سرچشمه های اصلی شکل گیری این سبک موسیقی در آمریکا برده داری است. تا سال 1866، تجارت برده های اقیانوس اطلس یا the Atlantic slave trade، تقریبا 400000 آفریقایی را به آمریکای شمالی آورده بود. بردگان بیشتر از غرب آفریقا و اطراف رودخانه کنگو بودند و سنت های موسیقی قوی هم با آنها به همراه آورده شد.
آموزش آواز سنتی
از دهه ۱۹۲۰ ، جاز به عنوان یکی از اشکال اصلی بیان موسیقی شناخته شده اند. سپس در قالب سبکهای مستقل موسیقی سنتی و رایج پدیدار شد. سبک جاز را می توان با نوت های نوسان دار، استفاده از ندا و پاسخ، polyrhythmms بودن آن و بداهه نوازی در آن که مهم ترین ویژگی این سبک می باشد، مشخص کرد. جاز ریشه در بیان فرهنگی و موسیقی آفریقای غربی، سبک رگتایم آفریقایی، کلاسیک اروپایی و در سنت های موسیقی آفریقایی-آمریکایی دارد. روشنفکران در سراسر جهان جاز را به عنوان “یکی از اشکال اصلی هنر آمریکا” مورد ستایش قرار داده اند.

با گسترش جاز در سرتاسر جهان ، فرهنگ های ملی ، منطقه ای و محلی موسیقی به این نوع از سبک موسیقی واکنش نشان دادند که منجر به ایجاد سبک های مختلف شد.

آشنایی با سبک موسیقی جاز یا جز Jazzانواع سبک های موسیقی جاز

امروزه جاز دارای سبک های مختلفی می باشد که از آن جمله باید به موارد زیر اشاره نمود:

سبک دیکسی لند
سبک بیگ بند یا سوینگ
سبک سالسا جاز
سبک سموت جاز
سبک مدال جاز
سبک فری جاز
سبک بی باب
سبک کول جاز
سبک جاز برزیلی
سبک آوانگار جاز

اگر بخواهیم نکاتی را از این سبک موسیقی بیان کنیم، جالب است بدانید که:

ژانر های اکسوتیکا، جز فیوژن، بلوز، آر اند بی، رگتایم، سوینگ، اسموس جز، لانج و … جزو ژانر های زیر مجموعه سبک موسیقی Jazz هستند.
این سبک در ابتدا به عنوان یکی از زیرشاخه های سبک پاپ شناخته می شد.
این سبک توانست به سرعت در آمریکا به عنوان موسیقی بی کلام و باکلامی محبوب تبدیل شده و دهه بیست آمریکا را به نام دهه جاز نامگذاری کند.
از آنجایی که عنوان سبک موسیقی Jazz ریشه در فرهنگ کوچه بازار مردم آمریکا دارد، اشکال مختلفی برای این سبک موسیقی به نام های Jas یا Jass نیز بیان می شوند.

تاریخچه ای از سبک موسیقی جاز

در مورد تاریخچه سبک موسیقی Jazz باید گفت جاز در اواخر قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم به عنوان تفسیری از موسیقی کلاسیک آمریکایی و اروپایی آمیخته با ترانه های قومی آفریقایی و تأثیرات فرهنگ آفریقای غربی سرچشمه گرفت. ترکیب و سبک آن در طول سال ها بارها با تفسیر شخصی و بداهه نوازی هر مجری تغییر کرده است که این نیز یکی از بزرگترین جذابیت های ژانر است.

برده داری یکی دیگری از سرچشمه های اصلی شکل گیری این سبک موسیقی در آمریکا است. تا سال ۱۸۶۶، تجارت برده های اقیانوس اطلس یا the Atlantic slave trade، نزدیک به ۴۰۰۰۰۰ آفریقایی را به آمریکای شمالی آورده بود. بردگان عمدتاً از غرب آفریقا و حوضه رودخانه کنگو بودند و سنت های موسیقی قوی نیز با آنها به همراه آورده شد. این سنت های آفریقایی در درجه اول از یک ملودی تک خطی و الزام ندا و پاسخ استفاده می کردند و ریتم ها ساختار متقارن داشته و الگوهای گفتار آفریقایی را منعکس می کردند.

آموزش آواز سنتی در تهران
هنرمندان مشهور بین المللی در سبک موسیقی Jazz

صدای انسان می تواند ابزاری قدرتمند باشد ، همانطور که این خوانندگان مشهور جاز گواه آن هستند. جالب است بدانید که از اوایل روزهای پیدایش جاز، آواز خوانندگان و سازندگان موسیقی این سبک، بر آهنگ ها و مفاهیم ملودیک تاثیر عمیقی گذاشته اند.

در اینجا لیستی کوتاه از بهترین خوانندگان جاز و موسیقی دانان برجسته در این سبک را به شما معرفی می کنیم:

Louis Armstrong: August 4, 1901 – July 6, 1971: لوئیس آرمسترانگ که به دلیل بازی در ترومپت مشهور است، خواننده با استعدادی بود که در این سبک فعالیت می کرد.
Johnny Hartman: July 13, 1913 – September 15, 1983: حرفه جانی هارتمن هرگز به اوج موفقیت استعدادهای وی نرسید. صدای سرسبز هارتمن، ملودی های آرزوی جان کولترن را کاملاً تکمیل کرد.

Frank Sinatra: December 12, 1915 – May 14, 1998: فرانک سیناترا کار خود را در دوران نوسان (رشد) این سبک شروع کرد و با گروه بزرگ تامی دورسی آواز خواند. در طول دهه ۱۹۴۰ ، وی محبوبیت زیادی را بدست آورد و شروع به بازیگری در فیلم هایی مانند It Happened در بروکلین و Take Me Out برای Ballgame کرد.

از دیگر خوانندگان مشهور سبک موسیقی Jazz می توان نام برد:

Ella Fitzgerald: April 25, 1917 – June 15, 1996
Lena Horne: June 30, 1917
Nat “King” Cole: March 17, 1919 – February 15, 1965
Sarah Vaughan: March 27, 1924 – April 3, 1990
Dinah Washington: August 29, 1924 – December 14, 1963
Nancy Wilson: February 20, 1937
Billie Holiday: April 7, 1915 – July 17, 1959

سبک موسیقی Jazz در ایران

جالب است در انتهای این مقاله آشنایی با جز بگوییم که دوک الینگتون ( از پیانونوازان و آهنگسازان و رهبران ارکستر بزرگ تاریخ موسیقی جاز در آمریکا قطعه ای با نام اصفهان را تنظیم کرد که در ایران مورد توجه قرار گرفت. اولین خواننده جاز فارسی آلفرد لازاریان ( موسیقیدان، خواننده (سبک جاز) و مربی رقص مرد ارمنی ) بود که در دهه ۴۰ شمسی تک آهنگی را ضبط کرد.

ورود و ادغام این سبک موسیقی پس از پیدایش سبک جاز شرقی توسط گروهی به رهبری لوید میلر و پرستون کیز در ایران اتفاق افتاد که منجر به آمیخته شدن موسیقی سنتی ایران با این سبک موسیقی شد.

کلاس آموزش آواز سنتی در غرب تهران

مهارت های ساختن و نواختن ساز عود

ساز عود (رود) یا بربت (بربط)، سازی متعلق به کشور ایران است که در تقسیم بندی سازها، در رده سازهای زهی قرار می گیرد. این ساز که زهی زخمه‌ای است در خاورمیانه و کشورهای عربی یکی از محبوب ترین سازها به شمار می رود. همچنین مهارت های ساختن و نواختن ساز عود فراتر از خاورمیانه رفته و در شمال آفریقا طرفداران زیادی دارد.

در زبان عربی به آن عود یعنی چوب می گویند. برخی پژوهشگران موسیقی معتقدند واژه عود معرب واژه فارسی رود به معنای سیم در سازهای زهی می‌باشد.

بربط یا عود ایرانی نقش پررنگی در موسیقی ایرانی دارد. عود عربی نیز از اصلی‌ترین سازهای موسیقی عربی در کشورهای حاشیه خلیج فارس است. عود پس از ورود به اروپا لوت نامیده شد. دلیل آن نوعی نگارش از واژه العود است که به تدریج به لوت تبدیل شد.

تاریخ ساختن و نواختن ساز عود

نقطه آغازین ساخت بربط یا عود مشخص نیست. اما با توجه به منابع باستان شناسی و کتب این رشته حدودا 5 هزار سال قدمت برای این ساز تخمین زده شده است. این منابع معتقدند تمدن سومر و شهر اور محل پیدایش ساز عود بوده است.

از سوی دیگر دیوارنگاره‌های متعلق به این دو تمدن تا حد زیادی ادعای فوق را ثابت می کنند. زیرا در بعضی نگاره های مصری که متعلق به دو هزار سال پیش است، این ساز ترسیم شده است. در این نگاره ها نوازندگانی با لباس های فاخر در حال نواختن بربط یا عود هستند.

پیش بینی می شود پس از این دوره، عود یا بربط به سایر نقاط منطقه همچون ایران و عربستان فرستاده شده است. سپس به مرور در این کشورها گسترش یافته و اصلاحاتی روی آن صورت گرفته است. ساز عود یکی از سازهای محبوب دوره پیش از اسلام در ایران و عربستان بوده است.
آموزش آواز در تهران
اما پس از اسلام و با وجود مخالفت رهبران دینی آن زمان با ساز و آواز، بربط یا عود گسترش یافته و به تدریج سیر تکاملی خود را طی می کند. در دوره حکومت های اسلامی، عود به بخش هایی از چین تا اندلس فرستاده می شود. به طوری که نوازنده ای هنرمند با نام کمال‌الدین زریاب، نواختن عود را در اسپانیا رواج می دهد.

برای اولین بار، از تلفیق عود با تار به وسیله کمال‌الدین زریاب، سازی به نام گیتار در اسپانیا متولد می شود. در دوره معاصر و به صورت سالانه مراسمی به نام زریاب نیز در این کشور برگزار می‌شود. در این مراسم هنرمندان گردهم می آیند و گونه های متنوعی از گیتار نواخته می شود.

نواختن ساز عود

طول عود تقریبا 85 سانتی متر است. نوازنده عود این ساز را به صورت افقی روی ران پا گذاشته و با مضراب می نوازد.

ساختن ساز عود

سطح خارجی و داخلی ساز عود از نوعی چوب ساخته شده است. ابن خلدون، یکی از متفکرین و اندیشمندان بزرگ اسلامی در قرن چهاردهم میلادی از عود به عنوان سازی با ترکه‌های چوبی انعطاف‌پذیر و صدای بهشتی یاد می کند.

شکل کلی ساز عود مشابه سینه مرغابی و گردن آن است. این ساز بسته به نیاز نوازنده در اندازه‌های متفاوتی ساخته می‌شود.

به طور کلی، اندازه عودهای ساخته شده در ایران، اندازه معمول و عرف این ساز است. در کشورهای عربی عود یا بربط بزرگتر از سایز متعارف است. یعنی کاسه‌ای بزرگ در عودهای این منطقه دیده می شود. حال آنکه در ترکیه عودها از سایز معمول کوچکتر و ظریف تر هستند.

مضراب عود با پر مرغ یا در موارد نادر پر طاووس و یا شاه‌پر عقاب ساخته می شود. در موارد کمی دیده شده که مضراب عود را از پر لاشخور تهیه نموده اند. امروزه نوازندگان عود یا بربط مضراب‌های پلاستیکی استفاده می نمایند.

صدای عود بم، روان، گیرا و گرم است. محققین موسیقی معتقدند، صدای عود جذاب و تقریبا قوی است. این ساز نقش تک‌نواز و هم‌نواز می تواند داشته باشد.

ساختار این ساز

عود به سازی با شکم بسیار بزرگ و گلابی شکل معروف است. دسته آن در مقایسه با سایر سازهای زهی بسیار کوتاه است. بیشترین میزان سیم ها در امتداد شکم این ساز قرار گرفته ‌است. سطح رویی از جنس چوب بوده و بر روی آن پنجره‌هایی مشبک طراحی شده است. این پنجره ها علاوه بر عملکرد در پخش صدا، زیبایی خاصی به شکل کلی عود داده اند.

بربط یا عود “دستان” ندارد. از این رو پرش از خرک ساز کوتاه و حدودا کشیده ساخته شده ‌است. به طور کلی، این ساز ده سیم یا ۵ سیم جفتی دارد. اما این بدان معنی نیست که تمامی عودها از چنین قانونی پیروی کنند. در بعضی مواقع، استادان و نوازندگان بربط نواز خلاقیت به خرج می دهند و یک یا دو سیم در قسمت پایین و قبل از سیم دو به ساز اضافه می کنند.

در عود سیم‌های جفت با یکدیگر هم‌آوا هستند. از سوی دیگر هر یک از سیم ‌های دهگانه، یک گوشی منحصر به خود دارد. گوشی‌ها در دو سمت بخشی که به آن جعبه گوشی یا سر ساز می گویند تعبیه شده اند.

عود را می توان بم‌ترین ساز در بین سازهای زهی ایرانی دانست. نت ‌نویسی در عود با کلید فا می‌باشد که برای راحتی در نت خوانی و نوازندگی آسانتر یک اکتاو بالاتر یعنی با کلید سل نوشته می شود. سیم بم (سُل پائین) «واخوان» است و اغلب این سیم جفت نیست.

اجزای ساز عود

این ساز زهی ایرانی از بخش های مختلفی تشکیل شده است که عبارتند از:

کاسه طنینی و صفحه رو

این بخش به شکل گلابی می باشد و از درازا به 2 بخش نسبتا مساوی تقسیم گردیده است. آن را از ترکه های چوبی متعددی می سازند که به یکدیگر متصل می گردند. صفحه روی عود از جنس چوب درخت کاج است. دو دایره، یکی کوچک و دیگری بزرگتر، به صورت مشبک از جنس استخوان روی صفحه قرار داده می شوند. خرک نیز در پایین صفحه جای می گیرد.
آموزش آواز سنتی در تهران
پل

در 5 قسمت مشخص از صفحه که به طرف داخل کاسه متمایل است، پل‌هایی افقی به صورت متصل به صفحه وجود دارند. به کمک این پل ها می توان از تغییر شکل صفحه ممانعت به عمل آورد.

خرک و سیم ‌گیر

خرک در ساز عود تکه ای چوبی است که تقریبا 10 سانتی متر طول دارد. این قسمت در بخش پایین کاسه جانمایی شده و روی آن شیارهایی کم عمق ایجاد شده است.

دسته

عود دارای یک دسته کوتاه چوبی است که درازای آن به اندازه یک سوم طول کاسه می باشد. همچنین قطر آن حدود 10 سانتی‌متر است.

سر پنجه

سرپنجه که به آن جعبه گوشی‌ها می گویند، محفظه‌ای تو خالی می باشد. این محفظه در نقطه آغازین طول دسته قرار می گیرد. همچنین کمی متمایل به سمت عقب است. سر پنجه ساز عود یا بربط محل قرار گرفتن گوشی‌ها است. عود در هر طرف 5 گوشی دارد.

شیطانک

شیطانک قطعه ای چوبی و باریک با ارتفاع کم است. این قطعه در عرض دسته و به فاصله حدود یک میلی‌متر بین دسته و سر پنجه جای می گیرد. وترها از درون شیار های کم عمق آن عبور می کنند.

وسعت

به طور کلی وسعت صدای بربط تقریبا 2 اکتاو است. اما که به علت کوتاهی دسته ساز، تقریبا یک اکتاو و نیم از محدوده صوتی وسط، صدادهی مناسب تری دارد.

مضراب

مضراب عود از پر پرندگان بزرگ یا پلاستیک نرم ساخته می شود. این بخش از ساز با انگشتان دست راست گرفته می‌شود.
نوازندگان بنام این ساز

عود نوازهای صاحب مهارت و شهرت بسیاری در جهان هستند که از آن بین می توان به منیر بشیر ریاض سنباطی، فرید الاطرش و انور براهم اشاره نمود.

از عود نوازان مشهور ایرانی می‌توان به باربد، بامشاد، نکیسا و رامتین در پیش از اسلام و منصور نریمان، محمود رحمانی پور، اکبر محسنی،عبدالوهاب شهیدی و مجید ناظم پور در دوران معاصر اشاره نمود.

از اساتیدی که در نوازندگی عود نوآوری‌های زیادی داشته‌اند، می‌توان حسین بهروزی ‌نیا، محمد فیروزی، ارسلان کامکار و سالار ایوبی را نام برد.

عودسازان معروف

محمد رفیع اشعری یکی از متبحر ترین سازندگان عود در ایران است که نقش زیادی در رواج این سازه و صادرات آن به کشورهای دیگر دارد.

از سوی دیگر، ابراهیم قنبری مهر با خلاقیت هایی در شکل و شمایل عود عربی مانند کوچک‌تر نمودن کاسه و بلندتر نمودن دسته، نسخه های جدیدی از عود را تولید و به جهان عرضه نموده است. به طور مثال، این نوآوری ها و مهارت های ساختن عود مورد استقبال نوازندگانی مشهوری مانند استاد حسین بهروزی‌ نیا قرار گرفته‌اند.

کلاس آموزش آواز سنتی در تهران

تفاوت ساز تار و سه تار

شاید بسیاری از شما نام سازهای تار و سه تار را شنیده اید و این سوال برای شما نیز پیش آمده است که تفاوت تار و سه تار در چیست؟ اکثر افرادی که به صورت تخصصی در حوزه موسیقی فعالیت دارند به خوبی با تفاوت تار و سه تار آشنایی دارند ولی ممکن است بسیاری از افرادی که در این حوزه فعالیت ندارند و یا فعالیت خود را به تازگی در زمینه موسیقی آغاز کرده اند اطلاعات را در این زمینه نداشته باشند. به همین علت ما تصمیم داریم در این مطلب به زبانی بسیار ساده به بررسی تفاوت تار و سه تار بپردازیم. بنابراین ما را در این مطلب همراهی کنید.

تفاوت تار و سه تار از لحاظ ظاهری
اولین تفاوت میان تار و سه تار این است که تار دارای یک حباب است که در انتهای آن قرار گرفته است ولی سه تار دارای دو حباب می باشد که اولی در انتهای این ساز و دومین حباب نیز به صورت متصل و در بخش بالایی این حباب قرار دارد. علاوه بر این حبابی که در تار مورد استفاده قرار می گیرد حبابی است که به شکل کدو می باشد در حالی که حبابی که در سه تار مورد استفاده قرار می گیرد شباهت زیادی به گلابی دارد. یکی دیگر از تفاوت های تار و سه تار در چوبی است که برای ساخت این دو ساز مورد استفاده قرار می گیرد، در واقع این دو نوع ساز از چوب های مختلفی ساخته می شوند و همین عامل نیز باعث می شود تا تار وزن بیشتری را نسبت به سه تار داشته باشد. شاید برای شما جالب باشد که بدانید یکی از دلایل محبوبیت سه تار نزد بانوان سبک تر بودن آن است. جعبه تار معمولا به صورت چهارگوش طراحی می شود در حالی که این موضوع در سه تار صدق نمی کند و جعبه هایی که برای سه تار طراحی می شوند معمولا شکل متفاوت تری را دارا هستند.

آموزش آواز سنتی در تهران
تفاوت در یادگیری تار و سه تار
تار نسبت به سه تار صدای بم تری دارد و در واقع می توان گفت صدای سه تار ظریف تر است به همین علت است که معمولا افرادی که به تازگی وارد دنیای موسیقی شده اند ترجیح می دهند که ابتدا سه تار را بیاموزند. یادگیری سه تار ساده تر از تار می باشد و آموزش دهندگان نیز کار ساده تری را برای آموزش تار دارند. یکی از تفاوت های اساسی تار و سه تار از لحاظ آموزشی مربوط به نقطه شروع پرده ها می باشد که باعث می شود تا یادگیری سه تار کمی ساده تر از یادگیری تار باشد.

از تفاوت‌های بسیار مهم بین تار و سه‌تار می‌توان به نحوه نواختن آن‌ها اشاره کرد که ممکن است برخی این موضوع را ندانند. در ابتدا لازم است بدانید سه‌تار به وسیله مضراب فلزی که روی انگشت سبابه قرار می‌گیرد نواخته می‌شود. گاهی اوقات نیز برای داشتن صدایی نرم‌تر نوازنده با ناخن انگشت سبابه روی سیم‌ها می‌نوازد. تار هم به وسیله یک مضراب فلزی معمولا از جنس برنج که به انتهای آن موم چسبانده می‌شود نواخته می‌شود .


نکاتی فنی درباره صدای تولید شده توسط تار و سه تار
تفاوت تار و سه تار را می توانید در صدای تولید شده توسط آنها نیز مشاهده کنید. وسعت صدایی که توسط تار و سه تار تولید می شود معمولا شباهت زیادی دارد ولی با این حال معمولا صدای تار کمی بم تر به نظر می رسد. اگر در حوزه موسیقی فعالیت داشته باشید حتما می دانید که یکی از فاکتورهای یک ساز حجم صدای آن می باشد. شاید ساده ترین تعریف از این فاکتور همان ولوم صدا باشد و باید بدانید که حجم صدای تولید شده توسط تار بیشتر از حجم صدای تولید شده توسط سه تار می باشد. در پایان باید بدانید که صدای تار کمی شفاف تر و صدای سه تار نیز تخت تر و زنگ دارتر می باشد.


تفاوت تار و سه تار در نوازندگی
با توجه به ویژگی هایی که در بخش قبلی بیان کردیم باید بدانید که از دیگر موارد تفاوت تار و سه تار این است که معمولا نوازندگان از سه تار برای تک نوازی و یا دونوازی استفاده می کنند ولی از آن جایی که صدای تار شفاف تر و بم تر است از این نوع تار معمولا در سازهای گروهی نیز استفاده می شود و بیشتر کاربرد آن مربوط به سازهای گروهی است. البته باید دقت داشته باشید که تکنیک نوازنده می تواند کارکرد این سازها را تحت تاثیر خود قرار دهد و مطالبی که بیان کردیم تقریبی هستند. گاهی اوقات یک نوازنده می تواند سه تار را به شکلی تنظیم کند که به راحتی بتوان از آن در سازهای گروهی استفاده کرد و البته برعکس این موضوع نیز صادق است. به صورت کلی تار دارای ۶ سیم می باشد در حالی که این تعداد در سه تار ۴ عدد است. یکی از ویژگی های ساختاری تار این است که خرک آن بلندتر است و همچنین دسته آن نیز ضخیم تر از سه تار می باشد. برای نواختن سه تار معمولا نوازندگان از انگشت اشاره خود استفاده می کنند در حالی که برای نواختن تار با مضراب نواخته می شود.
کلاس آموزش آواز سنتی در تهران