درباره موسیقی بلوز

موسیقی بلوز یکی از سبک‌های موسیقی عامه‌پسند است. سبک، گونه یا ژانر موسیقی بلوز همان قطعاتی است که در دل سیاه‌پوستان آمریکایی بوجود آمد و تا اکنون نیز در میان سبک‌های عامه‌پسند موسیقی توانسته است جایگاه خود را حفظ کند. برخی از اساتید برجسته، علت معروف شدن موسیقی بلوز را به پیشگامان این نسل نسبت می‌دهند. زمانی که سیاه‌پوستان آمریکا با اندوه زیادی، آواز غمگین را می‌خواندند، از محبوبیت موسیقی ابداعی خود مطلع نبودند. چنانکه امروز مشاهده می‌کنیم بلوز بالاد، بلوز راک، شیکاگو بلوز و کلاسیک بلوز جزو سبک‌های فرعی و محبوب موسیقی بلوز هستند. به همین خاطر، از سبک موسیقی بلوز می‌توان بعنوان سبک موسیقی ابداعی و محبوب سیاهان در جهان، یاد کرد.

موسیقی بلوز چیست؟

بلوز یک گونه موسیقی ساز و آواز است که اصالت آن به سیاه‌پوستان آمریکایی باز می‌گردد. اما برخی دیگر این نظر را دارند که ریشه موسیقی بلوز در فرهنگ غرب آفریقا است. زمانی که برده‌های سیاه آوازهای غمگین و اندوهگین می‌خواندند، به تدریج این سبک شکل گرفت. آواز خوانی اندوهگین آن‌ها به نت‌های Blue معروف است. بنابراین، یکی از ویژگی‌های بارز و واضح موسیقی بلور، حضور نت‌های Blue در طی خوانندگی می‌باشد. این نُت‌ها در موسیقی بلوز دارای جایگاهی خاص هستند. به طوری که درجات سوم، پنجم و هفتم گام ماژور متعلق به نُت‌های غمگین و محزون است. اگر نمونه موسیقی‌های بلوز را گوش کرده باشید، به خوبی متوجه هستید که صدای حاصل از این درجات، بم‌تر از سایر نُت‌ها است. پس دور از ذهن نیست که ملودی‌های بلوز با ملودی‌های جاز فرق داشته باشد. کمی بعدتر در تاریخ، از سبک موسیقی بلوز بعنوان ندا و پاسخ یاد کردند. نمونه‌های ندا و پاسخ در آثار موسیقی بلوز، جَز، سول گاسپل و فانک به وفور شنیده می‌شود. بنابراین، نقطه مشترک بین ژانر بلوز با جز و و راک اند رول همان  call and response یا الگوی ندا و پاسخ است. گفتنی است که این نوع از نمونه‌ها در موسیقی بلوز به صورتی است که شنونده پس از شنیدن، حالت روحانی در درون خود احساس می‌کند.

یکی دیگر از ویژگی‌های موسیقی بلوز به اشعار، خطوط باس و تنظيم آهنگ مربوط می‌شود. تاریخ نیز بیانگوی فرم‌های ساده موسیقی بلوز است که تا دهه 1960 توانست تاثیرات بسزایی در موسیقی آمریکایی داشته باشد.

شاید با خواندن تاریخچه موسیقی بلوز باز هم این سوال برای شما پیش بیاید که بالاخره سبک بلوز در کجا متولد شد. سرچشمه اصلی موسیقی بلوز همان بردگان آفریقایی بودند که موسیقی خود را به آمریکا منتقل کرده بودند. سپس این سبک به تدریج در مناطق اطراف رود مي‌سي‌سي‌پي پیشرفت و توسعه پیدا کرد.

ویژگی‌های بارز موسیقی بلوز چیست؟

موضوع ریتم در ژانر موسیقی بلوز از اهمیت بسیاری برخوردار است. آن‌چیزی که در ابتدا سیاه‌پوستان می‌خواندند، ماهیتی مبتنی بر ریتم نداشت. آن‌ها براساس احساسات خود می‌خواندند و از هیچ گونه سازی هم استفاده نمی‌کردند. البته در بعضی موارد نیز سازهای کوبه‌ای در اختیار داشتند که صدای دستان خود را با آن هماهنگ پیش می‌بردند. از آن زمان تا اکنون به این صورت بود که هر ترانه در سبک بلوز دارای سه خط بود. خط اول و دوم حالت تکرار داشتند. زمانی که خط سوم شنیده می‌شد، تمامی شنوندگان این احساس را داشتند خط سوم دارای حالتی متفاوت است. دلیل متفاوت بودن خط سوم، تفاوت در ریتم ملودی آن بود. این درحالی است که ژانر موسیقی بلوز هم اکنون هم به همین شکل است.

به بیانی ساده، ریتم در موسیقی بلوز به صورت کشاکش دائمی یک ملودیک دیده می‌شود. آغاز این ملودیک با موضوع سوال و بحث درباره تنش است. اساتید بزرگ موسیقی بلوز براین باورند که هر چقدر موضوع ایجاد تنش پررنگ‌تر باشد، اصالت بلوز در ذهن شنونده واضح‌تر خواهد بود. موسیقی بلوز با همان پاسخ به تنش ادامه پیدا می‌کند. نت‌های بلو که در آغاز و ادامه و حتی پایان می‌شنوید، جزو آکورد به شمار نمی‌آیند. همچنین، این نت‌ها ارتباط هماهنگی با هم ندارند. لذا، زمانی که شما موسیقی بلوز را می‌شنوید، همان حالت تنش را احساس می‌کنید. ناهماهنگی بین نت‌های بلوز زمانی برطرف می‌شود که خواننده به نت‌های قبلی بازگردد. در غیر اینصورت، این تشنج همچنان ادامه‌دار خواهد بود. تکرار در موسیقی بلوز امروزه هم حتی در ملودیک‌های کوچک هم به وفور دیده می‌شود. به تکرار در ملودیک‌های کوچک موسیقی بلوز، هوک یا ریف می‌گویند.

آموزش آواز سنتی در تهران

پیشتازان موسیقی بلوز در ایران

تعداد خوانندگان سبک موسیقی بلوز ایرانی بسیار اندک می‌باشند. عبدی بهروانفر، آرش سبحانی، رعنا فرحان، فریدون فروغی، محسن نامجو و شاهین نجفی، خوانندگان موسیقی بلوز ایرانی هستند. بسیاری از این خوانندگان، موسیقی بلوز ایرانی را با یک گیتار آکوستیک یا الکترونیک فرا گرفتند. پس از آن نیز به فراگیری موسیقی راک پرداختند. هم اکنون هم پیشتازان موسیقی بلوز ایرانی در صحنه‌های زنده، هنرنمایی می‌کنند. برای نمونه، جانی آذری یک خواننده ایرانی تبار است که به سبک بلوز ایرانی می‌خواند.

موسیقی بلوز آمریکایی

گفته می‌شود که موسیقی بلوز آمریکایی در طی تاریخ به یک صورت نبوده است. چنانکه تحول‌های مختلف در جهان نشان می‌دهد که موسیقی بلوز آمریکایی در هر دهه دچار تغییر و تحول شده است. این تغییرات به سمت و سوی بهتر شدن، پیش رفته اند.

موسیقی بلوز ابتدا در میان برده‌های آمریکایی در روستاها رواج داشت. در مراحل بعد، موسیقی بلوز به شهرها راه پیدا کرد. نیو‌اورلئان، ممفیس و سنت لوئیس جزو اولین شهرهایی بودند که موسیقی بلوز آمریکایی به آن‌ها راه یافت و رواج پیدا کرد. نیواورلئان یکی از شهرهای آمریکا است که در کرانه رود می‌سی‌سی‌پی قرار دارد. ممفیس هم در جایگاه دومین شهر پُرجمعیت ایالات متحده آمریکا شناخته می‌شود. سنت لوئیس هم بعد از ممفیس بعنوان پرجمعیت ترین شهر در کشور آمریکا شناخته می‌شود.

W.C.Handy نخستین فردی بود که در اولین ترانه بلوز را در سال ۱۹۱۲ در شهر ممفیس به نگارش درآورد. در سال 1914 هم آوازه موسیقی بلوز آمریکایی به سنت لوئیز رسید. از سال 1920 می‌توان بعنوان اولین سال ضبط رسمی موسیقی آلبوم بلوز نام بُرد. نام نخستین آلبوم در سال 1920، Crazy Blues است. از دهه‌های 1920 و 1930 می‌توان بعنوان سال‌های رشد و شکوفایی شگرف موسیقی بلوز آمریکایی یاد کرد. به نظر می‌رسید که با آغاز جنگ جهانی دوم، سبک موسیقی بلوز به کل از ذهن تاریخ پاک شود. این درحالی است که این اتفاق هر گر نیفتاد! آمریکایی‌هایی که در طی جنگ جهانی دوم به شمال کشورشان مهاجرت کرده بودند، بعد از جنگ جهانی دوم هم به تولید دومین آلبوم موسیقی بلوز پرداختند. Urban Blues، سبک جدید موسیقی بلوز آمریکایی بود که در شهرهای شمال آفریقا مورد استقبال قرار گرفت.

در دهه‌های 1920 و 1930، موسیقی بلوز آمریکایی با لوازم و آلت‌های موسیقیایی قدیمی نواخته می‌شد. این درحالی است که در دهه 1940، از آلت‌های موسیقیایی الکترونیک استفاده شد. پس از آن، شیکاگو بعنوان یک مرکز مهم برای فعالیت موسیقی‌دانان بلوز محبوب و مشهور شد. به همین خاطر، سبک فرعی شیکاگو بلوز در زیرمجموعه موسیقی بلوز قرار گرفت. گیتار و هارمونیکا جزو اصلی‌ترین و ضروری‌ترین وسایل برای نواختن موسیقی شیکاگو بلوز محسوب می‌شود. به طوری که بدون حتی یکی از آن‌ها هم نمی‌توانید از شیکاگو بلوز بهره‌مند شوید.

برخی از اساتید، از ممفیس بلوز بعنوان یک شاخه فرعی برای توصیف ژانر موسیقی بلوز آمریکایی یاد می‌کنند. B.B.King یکی از موسیقی‌دانان برجسته و مشهور ممفیس بود که گیتار، ترومپت و ساکسیفون را با هم ترکیب کرد. در سال‌های بعد، سبکی به نام دلتا بلوز آن‌چنان مشهور شد که در زیرمجموعه موسیقی بلوز آمریکایی قرار گرفت. گیتار آکوستیک در سبک دلتا بلوز، نقش اصلی را ایفا می‌کند. در نهایت، در شهر تگزاس نیز نوازندگی تصمیم گرفتند تا برای نخستین بار، گیتار الکتریکی را بسازند که با هر 4 انگشت دست یک فرد نواخته شود. یک ویژگی دیگر برای این نوع گیتار الکتریک خاص، نواختن آن با یک انگشت شست است. در ادامه شاهد لیستی از بزرگان موسیقی در سبک موسیقی بلوز در جهان هستید:

    بسی اسمیت
    دیوید هانی‌بوی ادواردز
    پال باترفیلد
    روی بیوکنن
    لوئیزیانا رد
    ما رینی
    رابرت جانسون
    بلایند لمون جفرسون
    ‏اسکیپ جیمز
    ری چارلز
    اریک کلپتن
    آلبرت کالینز
    ویلی جانسون کور
    آلبرت کینگ
    بی.بی. کینگ
    بادی گای
    تاج محل
    جان مایال
    گری مور
    سَم مایرز
    مادی واترز
    تی-بون واکر
    استیوی ری وان
    جان لی هوکر

کلاس آموزش آواز سنتی در تهران